Opalina – szkło, które łapie blask
Opalina to rodzaj szkła o charakterystycznym mlecznym lub półprzezroczystym wyglądzie z delikatnym perłowym lub iryzującym połyskiem, przypominającym opale. Wyraz pochodzi od nazwy kamienia półszlachetnego opal (łac. opalus, gr. opallios, z sanskrytu upala – kamień szlachetny), a opalina – szkło naśladujące jego wygląd. Produkowana od XVII wieku, szczyt popularności osiągnęła w XIX i na początku XX wieku jako materiał dekoracyjny i użytkowy.
Jak produkuje się opalinę?
Opalina powstaje przez dodanie do stopionego szkła specjalnych związków chemicznych powodujących rozpraszanie światła wewnątrz masy szklanej. Tradycyjnie używano tlenku arsenawego, fluorków lub tlenku cynku. Mikroskopijne cząsteczki zawieszone w szkle rozpraszają światło tak, jak kryształy w opalu kamiennym – stąd efekt perłowego połysku i nieznaczna translucencja. Opalina może być biała (najklasyczniejsza), niebieska, różowa, zielona lub żółtawa – w zależności od składu barwiących tlenków metali.
Opalina w sztuce użytkowej i historii szkła
Klasyczna opalina to przede wszystkim wazony, lampki, klosze oświetleniowe, flakony perfum i figurki dekoracyjne z przełomu XIX i XX wieku. Manufaktury szklane w Czechach (Bohemia), Francji (Baccarat, Clichy), Niemczech i Anglii produkowały opalinę masowo na potrzeby bogatego mieszczaństwa i arystokracji epoki wiktoriańskiej i belle époque. Biała opalina na kloszach lamp gazowych i elektrycznych była estetycznym standardem epoki – miękkie, mleczne światło zamiast ostrego blasku czystego szkła.
Opalina dziś
Antyki opalinowe – szczególnie XIX-wieczne wazony i klosze lamp – są cenionymi obiektami kolekcjonerskimi. Współczesne szklarstwo artystyczne i przemysłowe nadal produkuje opalinę, choć skład chemiczny zmienił się: arsen zastąpiono bezpieczniejszymi zamiennikami (tlenek cynku, fluoryt). Klosze opalinowe do lamp pozostają popularne w designie retro i industrialnym. Opalina w malarstwie na szkle i witrażownictwie to osobna tradycja artystyczna.
Podsumowanie
Opalina to szkło z duszą – mleczne, perłowe, łapiące i rozpraszające światło w sposób niedostępny dla zwykłego szkła. Przez wieki zdobiło stół i oświetlało pokój. Dziś jest synonimem pewnej epoki estetycznej i dowodem na to, że materiał może być dziełem sztuki.