Mikoryza – sieć, bez której las by nie istniał
Mikoryza (gr. μύκης, mykēs – grzyb + ῥίζα, rhiza – korzeń) to symbiotyczny związek między grzybem a korzeniami rośliny, w którym obie strony czerpią wzajemne korzyści. Grzyb dostaje od rośliny cukry fotosyntezowane w liściach. Roślina dostaje od grzyba wodę i minerały pobrane z gleby przez rozległą sieć strzępek. Szacuje się, że ponad 90% roślin lądowych tworzy związki mykoryzowe – to nie wyjątek, to standard funkcjonowania ekosystemów.
Jak działa mikoryza?
Strzępki grzybni wnikają w komórki korzeniowe (mikoryza arbuskularna – VAM) lub oplatają korzeń z zewnątrz tworząc płaszcz (ektomikoryza). Sieć strzępek rozciąga się dziesiątkami centymetrów, a czasem metrów poza korzenie rośliny, radykalnie zwiększając powierzchnię chłonną. Jeden cm³ gleby leśnej zawiera do kilku metrów strzępek mykoryzowych. Sieć ta pobiera fosfor, azot, wodę i mikroelementy z miejsc niedostępnych dla korzeni. Wymiana odbywa się przez błony komórkowe – cukry w jedną stronę, minerały w drugą – w precyzyjnie regulowanym biochemicznym dialogu.
Drzewa, które rozmawiają przez grzyby
Badania Suzanne Simard z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej wykazały, że drzewa w lesie są połączone przez wspólną sieć mykoryzową i wymieniają przez nią węgiel, sygnały chemiczne i zasoby. Starsze drzewa (mother trees) zasilają węglem młode sadzonki w cieniu – przez wspólną sieć. Gdy drzewo jest atakowane przez szkodniki, wysyła sygnały chemiczne przez sieć, które sąsiadów skłaniają do wzmocnienia obrony. Sieć grzybni jako komunikacyjny i ekonomiczny system lasu – to odkrycie zrewolucjonizowało biologię lasów.
Mikoryza w ogrodnictwie i rolnictwie
Wiedza o mikoryzach zrewolucjonizowała podejście do uprawy roślin. Szczepionki mykoryzowe – preparaty zawierające zarodniki lub żywą grzybnię – są stosowane przy sadzeniu drzew, warzyw i kwiatów, znacznie poprawiając ich ukorzenienie i odporność na stres. Rośliny mykoryzowane potrzebują mniej nawożenia mineralnego i mniej wody. W ekologicznym ogrodnictwie i leśnictwie promowanie bioróżnorodności grzybów mykoryzowych jest kluczem do zdrowej gleby.
Podsumowanie
Mikoryza to fundament, na którym stoi większość lądowych ekosystemów. Sieć grzybni pod lasem to nie biologia – to inżynieria na skalę, której ludzka technika może tylko pozazdrościć. Drzewa wiedzą, jak współpracować.