Kwakrzy – ci, co drżeli przed słowem Bożym
Kwakrzy, oficjalnie Religijne Stowarzyszenie Przyjaciół, to protestancki ruch religijny założony w Anglii w połowie XVII wieku przez George’a Foxa. Nazwa pochodzi od angielskiego quake, czyli drżeć. Według tradycji Fox powiedział sędziemu Bennetowi w 1650 roku, że powinien drżeć przed słowem Bożym. Sędzia użył tego słowa pogardliwie wobec Foxa i jego zwolenników, a nazwa przylgnęła na trwałe.
Wiara kwakrów – czym się wyróżniają?
Kwakrzy wyróżniają się w chrześcijaństwie kilkoma fundamentalnymi zasadami. Brak duchowieństwa: nie mają kapłanów ani pastorów, a każdy wierny może mówić na zgromadzeniu, gdy poczuje natchnienie duchowe. Brak rytuałów sakramentalnych: nie odprawiają chrztu, komunii ani żadnych formalnych obrzędów. Bezpośredni kontakt z Bogiem przez Wewnętrzne Światło dostępne każdemu człowiekowi bez pośrednictwa kościelnego. Nabożeństwo to spotkanie w milczeniu, podczas którego każdy może zabrać głos. Zasada prostoty nakazuje unikać ceremonii, zbytku i honorowych tytułów.
Kwakrzy jako pionierzy praw człowieka
Kwakrzy odegrali nieproporcjonalnie dużą rolę w historii praw człowieka. Byli jednymi z pierwszych, którzy formalnie potępili niewolnictwo: już w 1688 roku kwakrzy z Germantown w Pensylwanii wydali petycję przeciwko handlowi niewolnikami, pierwszą tego rodzaju w Ameryce. Uczestniczyli aktywnie w ruchu abolicjonistycznym w XVIII i XIX wieku. W czasie wojen światowych kwakrzy jako pacyfiści odmawiali służby wojskowej i tworzyli organizacje pomocy humanitarnej. American Friends Service Committee do dziś prowadzi działalność humanitarną na całym świecie.
William Penn i Pensylwania
Pensylwania założona przez kwakra Williama Penna w 1681 roku była eksperymentem religijnej tolerancji i sprawiedliwego traktowania rdzennych mieszkańców. Penn traktował Indian jako równych partnerów, płacił za ziemię zamiast ją zajmować siłą i zakazał handlu alkoholem z tubylcami. Kwakrzy zdominowali wczesną Pensylwanię i Filadelfiię, tworząc jeden z najbardziej prosperujących i tolerancyjnych regionów kolonialnej Ameryki. Ich wpływ na konstytucyjne zasady wolności religijnej Stanów Zjednoczonych jest znaczący, choć rzadko doceniany w standardowych podręcznikach historii.
Kwakrzy a pacyfizm
Pacyfizm jest jedną z centralnych zasad kwakryzmu. Kwakrzy wierzą, że Wewnętrzne Światło Boże jest obecne w każdym człowieku, co czyni zabijanie zawsze aktem zniszczenia Bożej obecności. Podczas I i II wojny światowej tysiące kwakrów odmawiało służby wojskowej i trafiało do więzień lub obozów pracy. Inni tworzyli ambulanse, dostarczali żywność w strefach konfliktu i opiekowali się uchodźcami po obu stronach frontu. Pokojowa Nagroda Nobla przyznana AFSC w 1947 roku była uznaniem tej humanitarnej służby prowadzonej pomimo własnych wyrzeczeń.
Kwakrzy dziś
Dziś na świecie żyje ok. 400 000 kwakrów, głównie w USA, Kenii, Gwatemali i Wielkiej Brytanii. Ruch rozwinął dwa główne nurty: liberalny ewoluujący w kierunku eklektycznej duchowości i ewangelikalny bliższy tradycyjnemu protestantyzmowi. Słynni kwakrzy to William Penn, prezydenci Herbert Hoover i Richard Nixon, pisarka Emily Brontë i naukowiec Arthur Eddington, który w 1919 roku potwierdził teorię względności Einsteina przez obserwację zaćmienia Słońca.
Podsumowanie
Kwakrzy to małe stowarzyszenie z dużą historią. Drżenie przed Bogiem stało się synonimem walki o godność człowieka. Ruch bez kapłanów i bez rytuałów, który wpłynął na abolicjonizm, prawa człowieka i filozofię wolności sumienia.