Gibony – akrobaci tropikalnego lasu
Gibony (rodzina Hylobatidae) to małpy człekokształtne zamieszkujące lasy deszczowe Azji Południowo-Wschodniej – od Indii przez Chiny po Borneo i Jawę. Rodzina obejmuje ok. 20 gatunków w czterech rodzajach (Hylobates, Nomascus, Symphalangus, Hoolock). Choć zaliczone do człekokształtnych razem z szympansami, gorylami i orangutanami, gibony są od nich znacznie mniejsze, zwinniejsze i genetycznie bardziej odległe od człowieka.
Co wyróżnia gibony?
Gibony to mistrzowie brachiacji – poruszania się przez huśtanie na ramionach między gałęziami. Długie, potężne ramiona i chwytne dłonie bez prawdziwego kciuka (zredukowany) pozwalają im przelatywać między drzewami z prędkością do 55 km/h, pokonując jednym huśnięciem odległość 3 metrów. Siala (Symphalangus syndactylus) – największy gibon – ma błonę łączącą drugi i trzeci palec stopy, co dało jej nazwę. Gibony są jedynymi małpami człekokształtnymi tworzącymi monogamiczne pary – żyją w stałych parach z potomstwem, broniąc wspólnego terytorium.
Śpiew gibbonów – duety terytorialne
Gibony są wyjątkowo głośne – ich poranne pieśni słychać z odległości kilku kilometrów. Pary śpiewają duety: samiec i samica na przemian lub razem, tworząc skomplikowane kompozycje wokalne. Duety mają podwójną funkcję: ogłoszenie terytorium (informacja dla sąsiednich par: tu jest nasze miejsce) i wzmocnienie więzi pary. Badania akustyczne pokazują, że pieśni gibbonów mają złożoną strukturę frazową z elementami improwizacji – cecha rzadka w świecie zwierząt.
Gibony – zagrożenia i ochrona
Wszystkie gatunki gibbonów są zagrożone wyginięciem w różnym stopniu. Główne zagrożenia: wylesianie dla palm olejowych i rolnictwa na Borneo, Sumatrze i w Indochinach; polowanie na mięso i handel matkami z małymi – odstrzelona matka, a małe sprzedawane jako zwierzęta domowe. Gibony żyją wyłącznie w koronach drzew – wylesianie dosłownie odbiera im podłogę. Programy ochrony i rehabilitacji gibbonów działają w Tajlandii, Indonezji i Wietnamie.
Podsumowanie
Gibony to małpy, które wybrały monogamię, muzykę i akrobatykę. Niezwykłe w świecie naczelnych pod każdym względem: parami, śpiewem i stylem poruszania. Ich przyszłość zależy od tego, ile lasu jeszcze zostanie.