Drabisko – gdy drabina jest za duża lub człowiek za wysoki
Drabisko to augmentatywna forma od drabina lub potoczne, żartobliwe określenie bardzo wysokiego, chudego człowieka. W pierwszym znaczeniu to wielka, niezgrabna, ciężka drabina. W drugim to kolokwialny opis człowieka o bardzo wysokiej, tycznej sylwetce. Wyraz pochodzi od drabina przez sufiks augmentatywny -isko, który w polszczyźnie tworzy formy oznaczające coś dużego, przesadzonego lub nacechowanego emocjonalnie.
Sufiks -isko i augmentatywy w polszczyźnie
Sufiks -isko jest jednym z najciekawszych sufiksów w polskim słowotwórstwie. Tworzy augmentatywy, czyli formy powiększające lub wzmacniające: domisko od dom, psisko od pies, drabisko od drabina. Tworzy też nazwy miejsc, szczególnie dawnych lub zdegradowanych: palenisko jako miejsce dawnego ognia, targowisko, wysypisko. Może też tworzyć formę augmentatywną rzeczownika osobowego z odcieniem pogardliwości lub ekspresji: chłopisko, babsko, dziadysko. W przypadku drabiska mamy augmentatyw użyty jako metafora: człowiek tak wysoki, że wygląda jak narzędzie do wchodzenia w górę.
Drabisko jako określenie człowieka
Przenośne użycie drabiska wobec osoby jest żywe w gwarach i mowie potocznej. Ale z niego drabisko to opis kogoś bardzo wysokiego i chudego. Metafora jest precyzyjna: drabina to coś długiego, wąskiego, pionowego i kanciastego. Wysoki, szczupły człowiek o kanciasto-liniastej sylwetce doskonale pasuje do tego obrazu. Polszczyzna jest bogata w takie metaforyczne określenia sylwetki: tyczka, żerdź, drąg, drągal, drabisko. Każde wskazuje na coś długiego i pionowego jako bazę porównania. Drabisko jest chyba najbardziej humorystyczne z całej tej rodziny wyrazów.
Drabina – historia narzędzia
Drabina jako narzędzie towarzyszy człowiekowi od początku osadnictwa. Najstarsze drabiny to nacinane pnie drzew umożliwiające wspinaczkę. Drabiny przenośne z poprzeczkami znane są z egipskich malowideł sprzed ponad 3500 lat. W budownictwie, ogrodnictwie, pożarnictwie i ratownictwie drabina jest narzędziem nieodzownym przez tysiące lat. Frazeologia drabiny jest bogata w metafory: wspinać się po szczeblach kariery, spaść ze szczebla hierarchii, być na ostatnim szczeblu – metafory awansu i degradacji zbudowane na prostym narzędziu do wchodzenia w górę.
Augmentatywy a kultura mówienia
Augmentatywy w polszczyźnie często niosą nie tylko informację o rozmiarze, ale też wyraźny ton emocjonalny. Domisko może być pejoratywne lub admiratywne w zależności od intonacji i kontekstu. Psisko jest zazwyczaj pejoratywne. Drabisko bywa humorystyczne i żartobliwe. Ten bogaty system sufiksów ekspresywnych jest jedną z cech wyróżniających polszczyznę potoczną spośród języków europejskich: pozwala na niuansowanie emocjonalne przez samą formę wyrazu, bez dodatkowych przymiotników czy przysłówków.
Drabisko w mowie i literaturze
Wyraz pojawia się w literaturze regionalnej, w dialogach komediowych i w publicystyce jako wyraz barwny i humorystyczny. Opisując kogoś jako drabisko, mówiący daje do zrozumienia, że wysokość jest nadmierna i trochę absurdalna, ale bez agresji. Ton jest zazwyczaj żartobliwy i ironiczny. Takie wyrazy mogą być używane wobec kogoś bliskiego bez urazy, bo niosą ciepłą ironię. Humor polega na zestawieniu człowieka z przedmiotem: ktoś jest tak wysoki, że właściwie powinien być narzędziem budowlanym.
Podsumowanie
Drabisko to słowo, które łączy konkretny przedmiot z metaforą sylwetki przez mechanizm augmentatywu. Precyzyjne, barwne i żywe w mowie. Jeden sufiks i gotowy obraz człowieka tak wysokiego, że mógłby zastąpić narzędzie budowlane.