Oświetlać – od łuczywa do LEDów i metafory wiedzy
Oświetlać to niedokonany czasownik oznaczający dostarczanie światła – fizycznego lub przenośnego. Wyraz zbudowany z przedrostka o- (obejmowanie, otaczanie) i rdzenia światło. Oświetlać to otaczać światłem, czynić widocznym, rozjaśniać. Ale oświetlać temat to też rozjaśniać go intelektualnie, czynić zrozumiałym – metafora tak zakorzeniona, że przestaliśmy ją odczuwać jako metaforę.
Historia oświetlenia – od ognia po LED
Człowiek oświetla przestrzeń od co najmniej 400 000 lat – najpierw ogniem w jaskiniach, potem łuczywami i pochodniami. Starożytność wynalazła oliwne lampki ceramiczne (znane z Egiptu, Grecji i Rzymu). Średniowiecze oświetlało łojowymi świecami i łuczywami sosnowymi. Rewolucja przemysłowa przyniosła gaz świetlny (od lat 20. XIX w.) i lampy naftowe. Edison opatentował żarówkę w 1879 roku. Świetlówki upowszechniły się w połowie XX wieku. Dziś dominują diody LED – energia 80% mniej niż żarówka, żywotność 25 razy dłuższa.
Oświetlenie jako architektura przestrzeni
W projektowaniu wnętrz i architekturze oświetlenie jest elementem kompozycji równie ważnym jak kolor czy materiał. Światło oświetlające przestrzeń (ambient light), światło kierunkowe (task light) i światło dekoracyjne (accent light) – trzy warstwy oświetlenia tworzą atmosferę pomieszczenia. Zbyt mocne, zimne, jednorodne oświetlenie niszczy atmosferę. Ciepłe, wielokierunkowe, z akcentami – tworzy przestrzeń żywą i przyjazną. Scenografowie teatralni wiedzą od wieków, że oświetlenie tworzy narrację.
Oświetlać w przenośni – wiedza jako światło
Metafora światła i oświetlenia jako wiedzy jest jedną z najstarszych i najuniwersalniejszych w ludzkim języku. Platon opisywał wyjście z jaskini ku światłu słońca jako drogę ku wiedzy. Oświecenie (Enlightenment, Aufklärung) – epoka rozumu XVIII wieku – wzięło nazwę właśnie od tej metafory. Oświetlić problem, oświetlić temat, rzucić światło na kwestię – wszystkie te wyrażenia zakorzeniają myśl w fizycznym doświadczeniu widzenia i ciemności.
Podsumowanie
Oświetlać to słowo, które łączy fizyczne działanie z intelektualną aspiracją. Historia oświetlenia to historia cywilizacji: od ognia w jaskini po LED i od ciemności ignorancji po Oświecenie. Jedno słowo, cała droga człowieka ku jasności.