Odbijany – co może być odbijane i dlaczego?
Odbijany to imiesłów przymiotnikowy bierny od odbijać – a ponieważ odbijać ma wiele znaczeń, odbijany też ich ma wiele. Coś, co zostało odbite: piłka odbijana o ścianę, druk odbijany metodą offsetową, taniec odbijany (taniec z przejęciem partnerki). Jedno słowo, kilka zupełnie różnych obrazów – i żaden z nich nie jest błędem.
Odbijany druk – historia techniki
W poligrafii i grafice druk odbijany to technika, w której obraz lub tekst przenosi się przez docisk zabarwionej powierzchni do papieru lub innego podłoża. Wszystkie klasyczne techniki druku są formą odbijania: typografia (odbijanie z wypukłej formy z ruchomych czcionek), wklęsłodruk (odbijanie z wgłębień), płaskodruk (litografia, offset). Termin odbijany w kontekście drukarskim jest szczególnie trafny dla pierwszych technik, gdzie dosłownie przykładano zabarwioną matrycę do papieru i wciskano. Rewolucja Gutenberga (ok. 1450) to rewolucja druku odbijanego na masową skalę.
Taniec odbijany – polska tradycja ludowa
W polskiej tradycji ludowej taniec odbijany (inaczej: okrężny lub z przebieraniem) to forma zabawy tanecznej, w której kawalerowie mogą odbijać partnerki innemu tancerzowi. Kawaler podchodzi, klepie tańczącego mężczyznę w ramię i przejmuje jego partnerkę. Odbijany tworzy dynamikę rywalizacji i flirtu na parkiecie – partnerka może być zmieniana wielokrotnie w ciągu jednego tańca. Podobne formy znane są w folklorze europejskim jako taniec rywalizacyjny.
Odbijana piłka – fizyka i sport
W sporcie odbijany opisuje ruch piłki lub przedmiotu po kontakcie z powierzchnią lub innym obiektem. Piłka odbijana o ścianę (squash, rakietball), odbijana przez zawodnika (siatkówka, tenis, piłka ręczna) – we wszystkich tych przypadkach odbicie to fizyczna zmiana kierunku ruchu zgodna z zasadą zachowania pędu. Kąt odbicia równa się kątowi padania – dla idealnie elastycznych ciał. Rzeczywiste piłki i powierzchnie nie są idealne, stąd topspin, backspin i efekty, które czynią grę nieprzewidywalną.
Odbijać w przenośni
Odbijać się echem – rozchodzić się, rezonować. Odbijać komuś (potocznie) – zemścić się lub odpłacić. Odbić sobie – zrekompensować wcześniejszą stratę lub abstynencję. Odbijać od normy – wyraźnie się różnić. Każde z tych przenośnych użyć wywodzi się z fizycznego obrazu odbicia: coś trafia w powierzchnię i wraca zmienione. Metafora jest intuicyjna i sprawdza się w wielu kontekstach.
Podsumowanie
Odbijany to słowo-kameleon. Druk, taniec, piłka, zemsta – każde z tych użyć wywodzi się z jednego fizycznego obrazu odbicia. Polski imiesłów pełni jednocześnie rolę technicznego terminu i potocznej metafory. Rzadko jedno słowo pracuje tak intensywnie w tylu dziedzinach.