Nawbijać – wbić dużo, mocno i wielokrotnie
Nawbijać to dokonany czasownik z przedrostkiem na-, oznaczający: nabić wiele rzeczy naraz, nabić coś w dużej ilości lub zadać komuś wiele uderzeń. Przedrostek na- w połączeniu z czasownikiem ruchu lub czynności fizycznej wyraża nasycenie, nadmiar, zakończenie przez pełne wykonanie – nanosić (nanieść wiele), nazbierać (zebrać do syta), nawbijać (wbić tyle, ile trzeba albo więcej). Wyraz żywy w polszczyźnie potocznej, rzadszy w piśmie.
Nawbijać – dwa główne znaczenia
Czasownik funkcjonuje w dwóch podstawowych obszarach semantycznych. W znaczeniu dosłownym: nawbijać gwoździ w deskę, nawbijać szpilek do poduszeczki, nawbijać kołków w ziemię – to znaczy wykonać czynność wbijania wielokrotnie lub w stosunku do wielu obiektów. Skończone, intensywne, często mające odcień wyczerpania tematu: nawbijał tyle, że mu ręka opadła. W znaczeniu potocznym, kolokwialnym: nawbijać komuś – pobić, zadać serię uderzeń. Nawbijali mu porządnie – sprawa jednoznaczna. Obydwa znaczenia łączy intensywność i powtarzalność działania.
Przedrostek na- w polszczyźnie
Przedrostek na- to jeden z najbardziej produktywnych i wieloznacznych przedrostków w polskim słowotwórstwie czasownikowym. Może oznaczać: kierunek (nacisnąć, nałożyć), ilość lub nasycenie (najeść się, napić się, nawbijać), nagłość lub intensywność (napaść, naskoczyć), a także osiągnięcie jakiegoś progu (nakopać tyle, ile potrzeba). To ostatnie znaczenie – ilościowe nasycenie – jest właśnie kluczowe dla nawbijać: wbijać aż do syta, aż wystarczy, aż nie ma już co wbijać.
Nawbijać w języku potocznym i slangu
W mowie potocznej nawbijać ma wyraźnie ekspresywny charakter. Nawbijał mu w zęby, nawbijali se, nawbijać komuś do głowy – to ostatnie jest szczególnie interesujące: nawbijać do głowy znaczy uparcie i wielokrotnie powtarzać coś, żeby ktoś zapamiętał lub przyjął do wiadomości. Nauczyciel nawbija tabliczkę mnożenia, rodzic nawbija zasady savoir-vivre’u. Metafora jest fizyczna: wbijamy informację jak gwóźdź – twardym uderzeniem, wielokrotnym.
Rodzina słowotwórcza
Nawbijać należy do bogatej rodziny czasowników z rdzeniem bić: wbijać/wbić, wybijać/wybić, dobijać/dobić, zabijać/zabić, odbijać/odbić, nabijać/nabić. Każdy z tych prefiksów nadaje rdzeniowi inny kierunek lub efekt. Wbić – umieścić przez uderzenie. Wybić – usunąć lub oznaczyć godzinę. Dobić – dokończyć bicie lub skończyć z kimś. Nawbijać to wbić wiele, z nastawieniem na pełne zrealizowanie zamiaru.
Podsumowanie
Nawbijać to słowo małe i codzienne, ale precyzyjne. Intensywność, wielokrotność, nasycenie – wszystko zakodowane w jednym przedrostku. Doskonały przykład tego, jak polska aspektowość i prefiksacja pozwala powiedzieć jednym słowem to, co w innych językach wymaga opisu.