Monopod – jedna noga wystarczy
Monopod (gr. μόνος, monos – jeden + πούς, pous – noga, stopa) to słowo o dwóch zupełnie różnych znaczeniach. W fotografii i filmie: jednonożny statyw – stabilizator aparatu lub kamery oparty na pojedynczej teleskopowej nodze. W mitologii i starożytnej geografii: Monopodes lub Skiapodes (Skaiopodowie) – mityczne stworzenia o jednej, ogromnej nodze, którą używały jako parasola podczas gorąca. Oba znaczenia są prawdziwe i oba są interesujące.
Monopod w fotografii – jak i po co?
Fotograficzny monopod to teleskopowa noga zakończona gwintowaną głowicą, do której mocuje się aparat lub kamerę. W przeciwieństwie do trójnogu (statywu) nie stoi samodzielnie – fotograf musi go podtrzymywać. Za to jest lżejszy, szybszy w użyciu i znacznie bardziej mobilny. Monopod nie eliminuje drgań całkowicie, ale ogranicza je o ok. 50–70% w porównaniu z trzymaniem aparatu w rękach. Stosowany przede wszystkim w: fotografii sportowej (teleobiektyw + monopod = mniej drżenia przy długiej ogniskowej), fotografii wideo (płynniejsze ruchy kamery), fotografii z tłumu (uniesienie aparatu ponad głowy).
Kiedy monopod ma przewagę nad statywem?
Statyw jest stabilniejszy, ale ciężki, wolny w ustawianiu i nieakceptowany w wielu miejscach publicznych. Monopod jest szybki: jednym ruchem rozłożony, jednym złożony. Fotograf sportowy na boisku lub w lesie z ciężkim teleobiektywem 500 mm nie wejdzie z trójnogiem w każde miejsce – monopod pozwala mu podążać za akcją. W reportażu ulicznym i przy filmowaniu ENG (elektroniczne zbieranie materiału) monopod to standard. Wadą jest konieczność stałej obecności operatora i brak możliwości samowyzwalacza bez naruszenia kadru.
Monopodes – mityczne istoty jednonożne
W starożytnej i średniowiecznej geografii mitycznej Monopodes lub Sciapodes to lud opisywany przez Ktezjasza, Megastenesa i Pliniusza Starszego jako mieszkańcy Indii lub Etiopii – ludzie z jedną ogromną stopą, którą leżąc unosili nad głowę jako parasol chroniący przed upałem. Wyobrażenie to pojawiało się na mapach mundi (mappae mundi) przez całe średniowiecze jako dowód na istnienie cudów na krańcach świata. Monopodes są przykładem tego, jak antyczna i średniowieczna geografia zaludniała nieznane obszary fantastycznymi istotami – odpowiednik dzisiejszych alien conspiracies.
Selfie stick – nowoczesny monopod
Współczesny selfie stick to w istocie uproszczony monopod: teleskopowa noga trzymana ręcznie, na końcu której montuje się smartfon. Zasada identyczna – jedna noga przedłużająca zasięg aparatu. Selfie stick zrewolucjonizował turystyczną fotografię i stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych gadżetów dekady 2010. Wiele muzeów i galerii zakazało ich używania, bo użytkownicy zbliżali się z nimi za blisko eksponatów.
Podsumowanie
Monopod to słowo, które łączy mitologię z fotografią przez prostą zasadę jednej nogi. W praktycznym sensie – niezbędne narzędzie fotografa sportowego. W historycznym – fascynująca próba opisania nieznanych krańców świata.