Moherować – gdy polityka weszła do szafy z włóczką
Moherować (lub moherować się) to ironiczny neologizm potoczny oznaczający zachowywać się jak moherowy beret – przyjmować postawy konserwatywne, dewocyjne, bezkrytycznie pro-kościelne lub silnie prawicowe. Wyraz jest naddanym tworem slangowym, nacechowanym wyraźnie pejoratywnie ze strony osób o poglądach liberalnych lub lewicowych. Pochodzi od wyrażenia moherowy beret, które w polskim dyskursie politycznym lat 2000 stało się etykietą dla pewnego typu elektoratu.
Skąd pochodzi moherowy beret?
Wyrażenie moherowy beret spopularyzował Janusz Palikot około 2005–2006 roku jako opis słuchaczek Radia Maryja i wyborczyń prawicy: starszych kobiet w beretach z moherowej włóczki, które – w tej karykaturze – są bigoteriami sterowanymi przez księdza Rydzyka. Moher to rodzaj delikatnej, błyszczącej włóczki z sierści kóz angorskich lub jej imitacji – tani, popularny w polskim handlu materiał charakterystyczny dla pewnego pokolenia i stylu życia. Beret z moheru stał się symbolem – niesłusznym wobec konkretnych osób, ale trafnym wobec zjawiska socjologicznego.
Moherować – jak to słowo działa?
Czasownik moherować tworzony jest od przymiotnika moherowy przez dodanie sufiksu -ować – standardowy mechanizm tworzenia czasowników od przymiotników w polszczyźnie (normalizować, radykalizować, moherować). Zaczął się moherować – stał się bardziej konserwatywny, kościelny, bezkrytyczny wobec autorytetu. Użytkownicy słowa korzystają z niego jako skrótu myślowego: zamiast opisywać złożoną postawę ideologiczną, mówią jednym słowem.
Moherowanie jako etykieta – problem z uproszczeniem
Każda taka etykieta ma swoje ograniczenia. Moherowy beret jako pojęcie wykpiwa konkretną grupę demograficzną przez jej strój i wiek, nie przez poglądy. To forma ad hominem zamiast argumentu. Socjologowie wskazują, że elektorat Radia Maryja jest wewnętrznie zróżnicowany, a redukcja go do karykatury nie sprzyja dialogowi. Z drugiej strony – slang polityczny zawsze operuje uproszczeniami. Moher jest dziś słowem bardziej historycznym niż aktualnym, związanym z konkretnym momentem polskiej debaty publicznej.
Moher w języku – neologizmy polityczne
Moherować wpisuje się w tradycję politycznych neologizmów slangowych, które tworzą skróty dla złożonych zjawisk społeczno-politycznych. Platfus (zwolennik PO), pisior (zwolennik PiS), lemingować – to wyrazy z tej samej kategorii: ekspresywne, politycznie zabarwione, używane jako narzędzia identyfikacji i demarkacji plemiennej.
Podsumowanie
Moherować to słowo, które mówi więcej o tym, kto je wypowiada, niż o tym, kogo opisuje. Ironiczny neologizm z określonego momentu polskiej polityki – dziś historyczny artefakt językowy świadczący o tym, jak ostro podzielona była polska debata publiczna w latach 2000.