Kwefić – narzekać bez powodu i bez końca
Kwefić (lub kwękać, kwęfić) to gwarowy i potoczny czasownik oznaczający: narzekać, marudzić, kwękać, skarżyć się bez wyraźnego powodu lub w sposób przesadny. Wyraz żywy w gwarach małopolskich, podkarpackich i mazowieckich. Ma wyraźny onomatopeiczny charakter – rdzeń kwe-/kwę- naśladuje rodzaj cienkiego, nosowego dźwięku kojarzonego z mazgajstwem i chronicznym niezadowoleniem.
Etymologia – dźwięk, który stał się słowem
Rdzeń kwe-/kwę- jest wyraźnie dźwiękonaśladowczy. Nawiązuje do cienkiego, żałosnego kwiku lub pisku – dźwięku, który wydają małe zwierzęta (kwik prosięcia, kwiknięcie szczeniaka) i który przeniesiono na ludzkie zachowanie słowne: marudzenie, kwękanie, wieczne narzekanie. Pokrewne wyrazy: kwikać (o prosiętach i małych zwierzętach), kwękać (narzekać piskliwie), kwilić (cicho płakać lub kwić jak niemowlę). Kwefić jest wariantem regionalnym tej samej onomatopeicznej rodziny.
Kwefić – kto i kiedy?
Kwefić to czynność, którą można zarzucić komuś, kto narzeka ponad miarę lub bez uzasadnionego powodu. Przestań kwefić, nic ci nie jest. Cały dzień kwęfi, że zimno, że głodny, że zmęczony. Wyraz niesie w sobie ocenę: kwefienie jest irytujące, bezproduktywne i nieco dziecinne. Ktoś, kto kwęfi, nie szuka rozwiązania – tylko wyraża dyskomfort dźwiękami. W tym sensie kwefić różni się od narzekania z konkretem: narzekanie może mieć treść i cel, kwefienie – nie.
Kwefić w polskiej kulturze marudzenia
Narzekanie jako postawa jest w polskiej kulturze dobrze udokumentowane i często komentowane. Badania Centrum Badania Opinii Społecznej regularnie wskazują na wysoki poziom deklarowanego pesymizmu i tendencji do narzekania wśród Polaków – nawet gdy obiektywne wskaźniki są korzystne. Humoryści i socjologowie tłumaczą to dziedzictwem historycznym: stulecia niesprzyjających okoliczności wytworzyły kulturę kompensacyjnego narzekania. Kwefić jest w tym kontekście słowem, które tę kulturę nazywa i lekko wytyka.
Rodzina wyrazów od narzekania w polszczyźnie
Polszczyzna ma zaskakująco bogatą terminologię narzekania. Narzekać (ogólne), marudzić (powoli i irytująco), biadolić (głośno użalać się), lamentować (dramatycznie opłakiwać), kwękać/kwefić (piskliwie), szemrać (cicho, ale złośliwie), zrzędzić (stale i irytująco). Każdy wyraz ma inny ton, intensywność i kontekst. To bogactwo jest nie bez powodu – narzekanie to jeden z centralnych rytuałów komunikacyjnych.
Podsumowanie
Kwefić to słowo, które brzmi jak to, co opisuje. Cienkie, nosowe, irytujące – tak jak sam dźwięk chronicznego marudzenia. Gwarowy klejnot językowy, który mówi o ludzkim zachowaniu więcej niż niejeden akademicki opis.