Krzykała – ktoś, kto krzyczy zamiast rozmawiać
Krzykała to rzeczownik osobowy oznaczający kogoś, kto dużo, głośno i często krzyczy – zwłaszcza w sytuacjach, gdy krzyk jest nieproporcjonalny lub nieuzasadniony. Może też opisywać kogoś, kto głośno i natarczywie domaga się swojego, awanturuje się albo hałaśliwie manifestuje niezadowolenie. Wyraz pochodzi od czasownika krzyczeć, który wywodzi się z prasłowiańskiego *krьčati – wydawać ostry dźwięk, krzyczeć z bólu lub strachu.
Sufiks -ała i rodzina krzykał
Sufiks -ała jest jednym z bardziej charakterystycznych i ekspresywnych sufiksów osobowych w polszczyźnie. Tworzy nazwy osób naznaczonych pewną dominującą cechą lub nawykiem, zazwyczaj z odcieniem pejoratywnym lub żartobliwym: gaduła (ktoś, kto gaduje), mamrała (ktoś, kto mamrocze), bazgrała (ktoś, kto bazgra), beczała (ktoś, kto często płacze), krzykała (ktoś, kto krzyczy). Żaden z tych wyrazów nie jest komplementem – sufiks -ała nosi w sobie ocenę: ktoś o tej cesze jest nią zdominowany do przesady.
Krzykała jako typ ludzki
W codziennym życiu krzykała to osoba, którą słychać z daleka – na zebraniu, w sklepie, w autobusie. Podnosi głos zamiast argumentować, domaga się przez krzyk tego, czego nie dostaje przez rozmowę. Typ dobrze znany w kulturze polskiej – na bazarze, w urzędzie, w polityce. Krzykała nie jest synonimem złej osoby: czasem krzyk jest wyrazem bezsilności, frustracji lub nauczonym wzorcem komunikacyjnym. Ale jako styl relacji z innymi – utrudnia porozumienie.
Krzyk w psychologii – kiedy głos idzie w górę?
Psychologia komunikacji wyróżnia kilka funkcji krzyku. Krzyk alarmowy – ewolucyjny sygnał zagrożenia, wyzwalany przez ciało migdałowate bez udziału świadomości. Krzyk agresywny – sygnał dominacji i zastraszenia, podnoszący ciśnienie i adrenaliną u obu stron. Krzyk frustracyjny – wyraz bezsilności, gdy inne kanały komunikacji zawiodły. Krzyk terapeutyczny – w niektórych terapiach (primal therapy Janova) celowy krzyk jest narzędziem uwalniania zablokowanych emocji. Krzykała to osoba, u której krzyk agresywny lub frustracyjny stał się podstawowym narzędziem komunikacji.
Krzykała w polityce i debacie publicznej
W dyskursie publicznym krzykała to ten, kto stara się zagłuszyć przeciwnika zamiast go przekonać. Polityczne krzykały są obecne w każdej demokracji – podniesiony głos zastępuje argument, okrzyki zagłuszają debatę. Media chętnie nagłaśniają krzykały, bo są efektowne i generują zaangażowanie odbiorców. To stwarza presję selekcyjną: w debacie publicznej krzykała dostaje więcej czasu antenowego niż ktoś, kto mówi spokojnie i merytorycznie. Demokracja radzi sobie z tym różnie.
Podsumowanie
Krzykała to słowo, które mówi coś o stylu bycia w relacjach z innymi. Precyzyjne, ekspresywne i żywe w polszczyźnie potocznej – doskonały przykład sufiksu -ała w akcji. I przypomnienie, że głośność to nie to samo co racja.