Korniki – mali sprawcy wielkich klęsk leśnych
Korniki (rodzina Scolytidae, dziś klasyfikowana jako podrodzina Curculionidae) to chrząszcze drążące kanały pod korą i w drewnie drzew iglastych i liściastych. Ich polskim ikonem jest kornik drukarz (Ips typographus) – główny sprawca masowych zamierań świerków w Europie. W Polsce temat korników nabrał dramatycznego wymiaru przy sporze o Puszczę Białowieską i o to, jak reagować na naturalne gradacje owadów w lasach.
Jak działa kornik drukarz?
Kornik drukarz to chrząszcz długości ok. 4–5 mm, który wykazuje złożone zachowanie socjalne. Samiec wywierca otwór w korze świerka i wydziela feromon przywabiający inne osobniki. Samice drążą charakterystyczne kanały pod korą – przypominające litery lub odciski drukarskie (stąd nazwa). W kanałach składają jaja, larwy wylęgają się i drążą własne tunele, przerywając przepływ soków w łyku. Zdrowe drzewo może się bronić, zalewając owady żywicą. Osłabione suszą lub chorobą – nie daje rady. Przy dużej gradacji korniki atakują nawet zdrowe drzewa.
Korniki a lasy świerkowe
Świerki posadzone przez człowieka jako monokultury leśne (np. w ramach zalesień XIX–XX w.) są szczególnie podatne na gradacje kornika. Monokultury nie mają naturalnej odporności wielogatunkowego lasu – jak epizootia w stadzie zwierząt hodowlanych. Zmiany klimatyczne nasilają problem: cieplejsze lata i susze osłabiają drzewa i przyspieszają cykl rozrodczy kornika z jednego do dwóch-trzech pokoleń rocznie. Tatry, Beskidy i lasy borealne Skandynawii doświadczyły masowych zamierań świerków w XXI wieku.
Spór o Puszczę Białowieską
W latach 2016–2018 spór o sposób reakcji na gradację kornika w Puszczy Białowieskiej stał się jednym z największych konfliktów przyrodniczych w Polsce. Leśnicy argumentowali za intensywnym wycinaniem zaatakowanych drzew jako metodą powstrzymania gradacji. Ekolodzy wskazywali, że Puszcza jako las naturalny powinna się regulować samodzielnie, a zamierające świerki są elementem naturalnego cyklu. Trybunał Sprawiedliwości UE nakazał wstrzymanie wycinek jako zagrożenie dla siedlisk chronionych dyrektywą ptasią.
Podsumowanie
Korniki to owady małe jak gwóźdź, a zdolne do zmiany oblicza całych gór leśnych. Ich masowe pojawienie się jest zarazem klęską ekologiczną i elementem naturalnego procesu odnowy lasu. Zrozumienie różnicy między jednym a drugim decyduje o tym, jak zarządzamy lasami.