Kamorra – mafia, która wyprzedza mafię
Kamorra to neapolitańska organizacja przestępcza wywodząca się z południa Włoch, uważana za jedną z najstarszych i najbardziej brutalnych organizacji tego typu w Europie. Etymologia słowa jest niepewna: możliwe powiązanie z hiszpańskim camorra, znaczącym kłótnia lub bijatyka, albo z arabskim khamor oznaczającym grę i hazard. Kamorra wyprzedza chronologicznie sycylijską mafię – jej korzenie sięgają co najmniej XVIII stulecia.
Historia kamorry
Kamorra wywodzi się z neapolitańskich więzień i dzielnic biedy, gdzie w XVIII wieku działały tajne bractwa wzajemnej pomocy, ochrony i wymuszenia. W XIX wieku, gdy Neapol był stolicą Królestwa Obojga Sycylii, kamorra kontrolowała rynki, targ i port miejski. Po zjednoczeniu Włoch w 1861 roku organizacja przeżyła zmianę władzy i adaptowała się do każdego nowego systemu politycznego. W okresie faszyzmu Mussolini próbował ją rozbić z częściowym sukcesem. Po II wojnie światowej, przy napływie środków z planu Marshalla, kamorra odbudowała się i rozrosła w strukturę równoległą do państwa.
Struktura kamorry
Kamorra różni się od sycylijskiej mafii Cosa Nostry strukturą organizacyjną. Cosa Nostra to hierarchiczna piramida z capo di tutti capi na szczycie. Kamorra to luźna federacja kilkudziesięciu rywalizujących ze sobą klanów działających na ograniczonych terytoriach miejskich i podmiejskich Kampanii. Każdy klan jest relatywnie autonomiczny i zarządzany przez lokalnego szefa. Ta decentralizacja sprawia, że kamorra jest wyjątkowo trudna do rozbicia: aresztowanie jednego klanu nie osłabia pozostałych. Łączna liczba aktywnych członków szacowana jest na kilka tysięcy.
Działalność kamorry
Kamorra kontroluje lub wywiera wpływ na przetargi budowlane i roboty publiczne w Kampanii, rynek nielegalnego wywozu odpadów toksycznych z przemysłowych regionów Włoch na południe kraju, handel narkotykami, wymuszenia od przedsiębiorców zwane pizzo, przemyt papierosów oraz produkcję i sprzedaż podrabianych towarów luksusowych. Sektor odpadów jest szczególnie dochodowy i ekologicznie katastrofalny: tysiące ton toksycznych substancji zakopanych w kampańskiej glebie tworzą jeden z największych skandali ekologicznych Europy.
Roberto Saviano i Gomorra
Najsłynniejszym opisem kamorry jest książka Roberto Saviana Gomorra z 2006 roku, reportaż dokumentujący działalność neapolitańskich klanów z bezprecedensową szczegółowością. Saviano od 2006 roku żyje pod ochroną policyjną po śmiertelnych groźbach ze strony organizacji. Opisał mechanizmy ekonomiczne, brutalne wewnętrzne konflikty i powiązania kamorry z legalną gospodarką i polityką. Książka stała się bestsellerem i podstawą serialu Gomorra emitowanego przez Sky Atlantic w latach 2014–2021, jednego z najwyżej ocenianych europejskich seriali kryminalnych.
Kamorra a państwo włoskie
Relacja kamorry z państwem włoskim jest złożona. Organizacja przez dziesięciolecia przenikała administrację lokalną, sądownictwo i policję w Neapolu i Kampanii. Operacja antykorupcyjna Mani Pulite z lat 1992–1994, która obaliła polityczną klasę Pierwszej Republiki Włoskiej, ujawniła rozległe powiązania między klanami a politykami na szczeblu lokalnym i krajowym. Mimo ponad tysiąca aresztowań kamorry w ostatnich dekadach organizacja wykazuje zdolność do regeneracji: nowi przywódcy zajmują miejsce aresztowanych, a struktury lokalne odtwarzają się przez nowe rekrutacje z ubogich dzielnic Neapolu.
Podsumowanie
Kamorra to nie tylko historia przestępczości – to historia tego, jak państwo może zawieść całe pokolenia, zostawiając lukę, którą wypełnia zorganizowana przemoc. Neapol i Kampania zasługują na więcej niż stereotyp. Kłamstwo byłoby jednak udawanie, że organizacja przestała istnieć.