Glancować – polerować, błyszczyć i trochę się popisywać
Glancować to potoczny i gwarowy czasownik oznaczający: nabłyszczać, polerować, woskować lub nanosić blask na powierzchnię – a w sensie przenośnym – popisywać się, błyszczeć towarzysko, szpanować. Słowo pochodzi z języka niemieckiego: glänzen – błyszczeć, lśnić, świecić. Do polszczyzny trafiło przez kontakty z niemczyzną, szczególnie intensywne w regionach historycznie pod wpływem pruskim i austriackim.
Skąd pochodzi słowo glancować?
Rdzeń Glanz w języku niemieckim oznacza blask, połysk, lśnienie. Glänzen to błyszczeć, a glanzen lub glanzieren – nakładać połysk na powierzchnię. Do polszczyzny wyraz wszedł jako bezpośrednie zapożyczenie, przede wszystkim w środowiskach rzemieślniczych i mieszczańskich Śląska, Wielkopolski i Małopolski zachodniej – obszarów o silnych kontaktach z kulturą niemiecką. Sufiks -ować jest standardowym narzędziem tworzenia polskich czasowników z obcych rdzeni: parkować, szlifować, blokować, glancować.
Co się glancuje?
W dosłownym sensie glancuje się wszystko, co można doprowadzić do połysku. Buty – klasyczny przykład: glancowanie butów pastą i szczotką to czynność znana każdemu żołnierzowi i uczniowi starszego pokolenia. Meble lakierowane – glancowanie polega tu na naniesieniu wosku lub specjalnej pasty i polerowaniu do lustrzanego blasku. Karoseria samochodu – autodetailerzy glancują lakier polerką rotacyjną lub orbitalną. W rzemiośle szewskim i kaletniczym glancowanie skóry to etap wykończenia, który decyduje o finalnym wyglądzie wyrobu.
Glancować w przenośni – popisywać się
Przenośne użycie glancować jest może jeszcze ciekawsze. Glancować się lub glancować przed kimś znaczy popisywać się, starać się błyszczeć towarzysko, sprawiać lepsze wrażenie niż się jest. Przestań się glancować to powiedziane komuś, kto nadmiernie eksponuje swoje zalety lub majątek. Ta metafora – od połysku powierzchni po błyszczenie towarzyskie – jest intuicyjna i celna. Powierzchnia lśni, ale głębia nie zawsze odpowiada zewnętrznemu blaskowi.
Germanizmy w polszczyźnie – zjawisko powszechne
Glancować to jeden z setek germanizmów w polszczyźnie potocznej. Sznurek (niem. Schnur), szpilka (niem. Spielnadel), dach (niem. Dach), ratusz (niem. Rathaus), cegła (niem. Ziegel) – to wszystko słowa, które weszły do polszczyzny z niemczyzny i zadomowiły się tak mocno, że dziś brzmią jak rodzime. Glancować jest mniej powszechny, bardziej regionalny i potoczny, ale działa na tej samej zasadzie.
Podsumowanie
Glancować to słowo, które błyszczy zarówno dosłownie, jak i przenośnie. Pochodzi z rzemieślniczego kontaktu z kulturą niemiecką i żyje do dziś w potocznej mowie jako barwny synonim polerowania i popisywania się. Warto go glancować.