Dymać – definicja i znaczenie
Dymać – czasownik wieloznaczny, funkcjonujący w polszczyźnie w kilku rejestrach. W pierwotnym, starszym znaczeniu gwarowym i regionalnym: dymić, kopcić, wytwarzać dym. We współczesnym języku potocznym i wulgarnym: uprawiać stosunek seksualny (wulgarne). Wyraz ma złożoną historię semantyczną i jest przykładem zmiany znaczenia pod wpływem slangu.
Etymologia
Rdzeń dym- wywodzi się z prasłowiańskiego *dymъ – dym, opar, para. Pokrewne wyrazy: dym, dymić (wytwarzać dym), zadymić, dymny. Pierwotna forma dymać była wariantem iteratywnym lub intensywnym od dymić – używanym w gwarach dla oznaczenia silnego, ciągłego dymienia lub kopcia. Przesunięcie semantyczne ku znaczeniu seksualnemu nastąpiło przez metaforyzację dymienia jako intensywnej, gorącej czynności – mechanizm typowy dla slangu.
Dymać w gwarach i starszej polszczyźnie
W gwarach mazowieckich, podlaskich i kresowych dymać dokumentowane jest w znaczeniu: dymiło intensywnie, kopcić; szybko biec lub jechać (w kłębach kurzu – „dymał przez pole”); a w gwarach podkarpackich – gwałtownie dmuchać. Wszystkie te znaczenia łączy rdzeń intensywności i gwałtowności ruchu lub wytwarzania. Słowniki gwarowe XIX i początku XX wieku notują dymać bez konotacji seksualnych.
Dymać – znaczenie wulgarne i ekspresywne
We współczesnej polszczyźnie potocznej i slangu dymać funkcjonuje przede wszystkim jako wulgaryzm seksualny. Jest to typ wyrazu ekspresywnego, którego seksualny sens powstał przez metaforę lub tabuizację pierwotnego znaczenia. Wyraz należy do kategorii tabu językowego – nie jest notowany w słownikach ogólnych, ale jest szeroko rozumiany. Stosowany w języku potocznym, slangu młodzieżowym i w komediach.
Zmiana znaczenia – eufemizm i dysfemizm
Historia semantyczna dymać jest przykładem dysfemizacji – procesu, w którym neutralne lub pozytywne słowo zyskuje negatywne lub wulgarne konotacje. Mechanizm odwrotny to eufemizacja. Języki naturalne stale produkują nowe wulgaryzmy przez dysfemizację słów neutralnych, gdy potrzebna jest mocna, tabuizowana ekspresja. Językoznawcy traktują taki proces jako naturalny i nieuchronny element ewolucji języka.
Dymać w kontekście normy językowej
Jako wyraz wulgarny dymać nie jest rejestrowany w słownikach normatywnych języka polskiego i nie powinien być stosowany w oficjalnej, publicznej lub pisemnej komunikacji. Jego obecność w języku potocznym i literaturze opisowej jest jednak faktem dokumentowanym przez leksykografię slangu. Wyraz ilustruje wieloznaczność historyczną polszczyzny i dynamikę zmian semantycznych pod wpływem slangu.