Czochrać – definicja i znaczenie
Czochrać – potoczny i gwarowy czasownik oznaczający: szarpać, drapać, targać lub niechlujarnie czesać włosy lub sierść; głaskać zwierzę drapiąc je za uszami; w sensie przenośnym – besztać lub niedbale obchodzić się z kimś. Wyraz ekspresywny, onomatopeiczny.
Etymologia i fonetyka
Wyraz ma rdzeń onomatopeiczny – czochr- nawiązuje do dźwięku tarcia i szarpania. Podobna motywacja cechuje: chrobot, szorować, trzeszczeć. Rdzeń dokumentowany jest w gwarach XIX-wiecznych i opracowaniach dialektologicznych. Wyrazy pokrewne: czochranina (niestaranne czesanie), czochranie (czynność).
Czochrać – znaczenia podstawowe
Podstawowe znaczenia: szarpanie lub targanie włosów (szczególnie z irytacji lub w zabawie); niedbałe czesanie plączące zamiast prostować; drapanie zwierzęcia za uszami, pod brodą lub po grzbiecie. Wyrażenie czochrać kota lub czochrać psa jest użyciem afektywnym, familijnym.
Czochrać – znaczenia przenośne
W języku potocznym czochrać kogoś może oznaczać: besztać, rugać, krytykować ostro; szarpać nerwy; obchodzić się z kimś lub czymś niedbale. Te przenośne użycia wywodzą się z metafory szarpania i targania.
Czochrać w kulturze
Czochranie zwierząt domowych to czynność o głęboko zakorzenionych podstawach biologicznych. Badania etologiczne pokazują, że dotyk i skrobanie stymuluje wydzielanie oksytocyny (hormonu więzi) i obniża kortyzol (hormon stresu). Koty preferują czochranie za uszami i pod brodą, psy – za uszami i po brzuchu.
Norma językowa
Wyraz czochrać jest notowany w słownikach jako wyraz potoczny i gwarowy. W literaturze stylizowanej na gwarę i reportażach pojawia się naturalnie, ilustrując bogactwo polszczyzny potocznej.