Czerp – definicja i znaczenie
Czerp – forma trybu rozkazującego (imperativus) drugiej osoby liczby pojedynczej czasownika czerpać: „bierz”, „pobieraj”, „wydobywaj” – zwłaszcza z płynu, źródła lub zasobu. Wyraz funkcjonuje też jako samodzielny rdzeń słowotwórczy, od którego pochodzi szeroka rodzina wyrazów języka polskiego związanych z pobieraniem i korzystaniem.
Etymologia
Rdzeń czerp- wywodzi się z prasłowiańskiego *čьrpati, pokrewnego z litewskim sriebti (chłeptać) i łotewskim sre̦bt. Pierwotne znaczenie wiązało się z fizycznym pobieraniem płynu – zanurzeniem naczynia i wyciąganiem go pełnego. Stąd konkretne użycia: czerpać wodę ze studni. Z czasem znaczenie uległo metaforyzacji: czerpać wiedzę, czerpać przyjemność, czerpać zyski.
Czerpać – znaczenia i użycia
Czasownik czerpać funkcjonuje w kilku rejestrach. Znaczenie dosłowne: nabierać płynu naczyniem (czerpać wodę ze studni). Przenośne-kognitywne: zdobywać wiedzę z jakiegoś źródła (czerpać inspirację z natury). Ekonomiczne: osiągać korzyść (czerpać zyski z inwestycji). Emocjonalne: doświadczać (czerpać radość, czerpać satysfakcję). We wszystkich przypadkach zachowany jest rdzeń znaczeniowy: pobieranie czegoś z dostępnego zasobu.
Rodzina słowotwórcza
Od rdzenia czerp- tworzy się bogata rodzina wyrazów. Rzeczowniki: czerpalnia (miejsce czerpania), czerpak (narzędzie do czerpania), czerpadło (urządzenie do wydobywania płynów). Czasowniki pochodne: wyczerpać (zużyć do końca), wyczerpywać się, z czego przymiotnik wyczerpany i rzeczownik wyczerpanie. Złożenia techniczne: czerpnia (ujęcie wody, otwór ssący pompy), czerpak koparki (element roboczy maszyny górniczej).
Czerp jako forma rozkazująca
Jako imperativus czerp jest formą regularną czasowników III koniugacji. Koniugacja: ja czerpię, ty czerpiesz, on czerpie; tryb rozkazujący: (ty) czerp!, (my) czerpmy!, (wy) czerpcie! Pojawia się w tekstach motywacyjnych i poetyckich – „Czerp pełnymi garściami!”, „Czerp z życia to, co najlepsze” – jako zachęta do korzystania z czegoś wartościowego.
Czerpalnia papieru
Szczególne miejsce w historii rzemiosła zajmuje czerpalnia papieru – historyczna manufaktura produkująca papier czerpalny metodą ręcznego nabierania masy papierniczej na sito. Papier czerpalny, otrzymywany tą techniką od XII–XIII wieku w Europie, różni się od papieru maszynowego fakturą i nieregularnymi krawędziami. Ceniony jest dziś przez artystów, introligatorów i wydawców bibliofilskich edycji.