Czamara – definicja i znaczenie
Czamara – tradycyjny element polskiego stroju szlacheckiego: długi, przylegający kaftan noszony jako wierzchnie okrycie, charakteryzujący się ozdobnymi pętlicami i sznurami na piersiach oraz stojącym kołnierzem. Czamara była elementem stroju kontuszowego – tradycyjnego ubioru polskiej szlachty i ziemiaństwa.
Etymologia
Wyraz pochodzi prawdopodobnie z języka tureckiego lub węgierskiego – čamara lub csámara – rodzaj długiego okrycia. Polska szlachta przejęła wiele elementów stroju ze wschodnich tradycji przez kontakty z Turcją, Tatarami i Węgrami. Strój sarmatyczny był synkretycznym połączeniem tradycji polskiej, orientalnej i węgierskiej.
Opis czamary
Czamara to okrycie długie, zazwyczaj do kolan lub łydek, szyte z sukna, jedwabiu lub atłasu w ciemnych barwach (granat, czerń, burgund). Charakterystyczną cechą są rzędy poziomych pętlic i sznurów – tzw. brandenburków – na piersiach i rękawach. Kołnierz stojący lub wykładany, często obszywany futrem lub jedwabiem.
Czamara w historii polskiej mody
Czamara należała do repertuaru stroju sarmackiego XVII–XVIII wieku. Po rozbiorach Polski przeżyła odrodzenie jako element patriotycznego stroju narodowego – noszono ją jako symbol oporu wobec zaborców. W epoce pozytywizmu i Młodej Polski stała się ikoną polskości w malarstwie historycznym Jana Matejki i Wojciecha Gersona.
Czamara w literaturze
W Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza czamara i elementy stroju kontuszowego są szczegółowo opisane i pełnią funkcję charakteryzacji postaci – ich strój mówi o pozycji społecznej i przywiązaniu do tradycji. W twórczości Henryka Sienkiewicza pojawia się jako element realistycznego opisu XVII-wiecznej Rzeczypospolitej.
Czamara dziś
We współczesnej Polsce czamara jest strojem historycznym i teatralnym, noszonym podczas rekonstrukcji historycznych i inscenizacji. Jest też elementem tradycyjnych strojów weselnych w regionach o silnej tożsamości szlacheckiej. Wzornictwo czamary – szczególnie charakterystyczne pętlice i sznury – wpłynęło na polską modę narodową.