Cruzado – moneta krzyżowców, waluta reformy i lekcja ekonomii
Cruzado (port. cruzado – krzyżowy, naznaczony krzyżem) to nazwa kilku historycznych monet i walut na obszarze Półwyspu Iberyjskiego i Brazylii. Słowo pochodzi od cruz – krzyż, bo pierwsze monety tego rodzaju nosiły wizerunek krzyża. Historia cruzado łączy w sobie średniowieczną numizmatykę, imperium kolonialne i jeden z najbardziej spektakularnych eksperymentów antyinflacyjnych XX wieku.
Cruzado w historii Portugalii
Pierwsza moneta zwana cruzado pojawiła się w Portugalii za panowania króla Alfonsa V w 1457 roku. Była to złota moneta wysokiej próby, wzorowana na florenach włoskich, nosząca wizerunek krzyża i tarczy heraldycznej. Cruzado stał się ważną walutą handlową w epoce wielkich odkryć geograficznych – towarzyszył portugalskim wyprawom do Afryki, Brazylii i Indii. Jego wartość i stabilność czyniły go pożądanym środkiem płatniczym w handlu transatlantyckim. W różnych formach funkcjonował w Portugalii do XIX wieku.
Cruzado – brazylijskie waluty
Brazylia używała nazwy cruzado kilkakrotnie w XX wieku, nadając jej różne kształty ekonomiczne. Cruzeiro (1942–1967 i 1990–1993) to poprzednie i następne wcielenia. Właściwy cruzado wprowadzono 28 lutego 1986 roku w ramach Planu Cruzado – radykalnej reformy walutowej rządu José Sarneyego. Jeden cruzado zastąpił tysiąc cruzeiros. Równocześnie rząd zamroził ceny i płace, próbując zbić galopującą inflację, która w 1985 roku przekroczyła 200%.
Plan Cruzado – eksperyment i klęska
Plan Cruzado był przez pierwsze miesiące sukcesem propagandowym. Brazylijczycy zostali zachęceni do kontrolowania cen w sklepach i donosili policji na sprzedawców pobierających ceny wyższe niż zamrożone. Nowi fiscais do Sarney – nieoficjalni inspektorzy Sarneyego – pilnowali lodówek w supermarketach. Inflacja z dnia na dzień spadła do zera. Ale zamrożenie cen bez reformy strukturalnej nie mogło działać długo. Do końca 1986 roku braki towarowe były powszechne, czarny rynek rósł. W 1987 roku inflacja wróciła ze zdwojoną siłą. Cruzado zastąpiono cruzado novo w 1989 roku, a w 1990 powrócono do cruzeiro.
Cruzado w numizmatyce
Dla kolekcjonerów monet cruzado to interesująca kategoria. Złote cruzado portugalskie z XV–XVI wieku to rzadkie i cenne okazy, potwierdzające finansową potęgę królestwa w epoce odkryć. Brazylijskie cruzado z lat 80. XX wieku mają wartość głównie historyczną i dokumentacyjną – świadczą o turbulentnej historii gospodarczej kraju, który przez dekady zmagał się z inflacją i reformami walutowymi.
Podsumowanie
Cruzado to słowo, które niesie w sobie pół tysiąclecia historii. Od złotej monety krzyżowców Alfonsa V po zamrożone ceny w brazylijskich supermarketach 1986 roku – jest świadkiem tego, jak waluty rodzą się, giną i wracają pod nową nazwą, a ekonomia nie toleruje uproszczeń.