Chrap – definicja i znaczenie
Chrap – wyraz wieloznaczny. W zootechnice i języku jeździeckim: nozdrza konia lub innego dużego zwierzęcia, szczególnie w odniesieniu do ich kształtu i funkcji oddechowej (forma l.poj. od chrapy). W gwarach i języku potocznym: chrapanie, odgłos wydawany podczas snu przez nos.
Etymologia
Rdzeń chrap- jest onomatopeiczny – nawiązuje do chropowatego dźwięku wydawanego przez nos. Pokrewne wyrazy: chrapać (wydawać odgłosy podczas snu), chrapliwy (głos szorstki, gardłowy), chrapnąć (zdrzemnąć się). Rdzeń obecny jest w polskim od wieków i ma odpowiedniki w czeskim (chrápati) i rosyjskim.
Chrap w zootechnice i jeździectwie
Chrapy (l.mn.) to nozdrza konia – otwory nosowe, przez które koń oddycha obligatoryjnie (wyłącznie przez nos). Wielkość i kształt chrapów jest kryterium oceny konia: szerokie, dobrze rozchylające się chrapy świadczą o dobrej wydolności oddechowej i wartości użytkowej. W opisach rasowych wyróżnia się chrapy szerokie, wąskie, cienko lub gruboskóre.
Chrapanie – zjawisko fizjologiczne
Chrapanie to odgłosy produkowane podczas snu wskutek wibracji tkanek miękkich gardła i podniebienia. Dotyczy ok. 40% dorosłych mężczyzn i 20% kobiet. Może być objawem obturacyjnego bezdechu sennego – poważnego zaburzenia, w którym drogi oddechowe zamykają się podczas snu. Nieleczone bezdechy zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy.
Chrap w języku potocznym
Wyrażenia z rdzeniem chrap- są żywe w polszczyźnie: „chrapać jak zabity” (spać głęboko), „chrapnąć” (zdrzemnąć się), „dać chrapę” (zasnąć). Metaforyczne „mieć chrapkę na coś” – choć fonetycznie podobne – pochodzi od innego rdzenia (chrapka – zachcianka).
Chrapy u innych zwierząt
Termin chrapy stosuje się też do nozdrzy bydła, owiec, świń i dzikich zwierząt kopytnych. Weterynaria opisuje stan chrapów jako wskaźnik zdrowia: mokre, błyszczące nozdrza u bydła świadczą o zdrowiu, suche lub z wydzieliną – o chorobie.