Choć – spójnik małej formy, wielkiego znaczenia
Choć to spójnik przyzwalający i przeciwstawny w języku polskim, skrócona forma wyrazu chociaż. Wprowadza zdanie podrzędne wyrażające okoliczność, która nie stoi na przeszkodzie temu, co powiedziane jest w zdaniu nadrzędnym. Choć padało, wyszli na spacer. Pada – i mimo to wyszli. Przeszkoda istnieje, ale nie wygrywa. To właśnie sedno tego spójnika: kontrast między warunkiem a skutkiem, który tego warunku nie respektuje.
Choć, chociaż, mimo że – różnice
Choć i chociaż są parą: choć to forma skrócona, potoczna, bardziej rytmiczna w mowie. Chociaż – pełniejsza, nieco bardziej formalna. Oba stosuje się wymiennie, choć styl i rytm zdania decydują o wyborze. Mimo że jest bardziej podkreślające: kładzie nacisk na przeszkodę. Porównanie: Choć zmęczony, pracował. versus Mimo że był zmęczony, pracował. W pierwszym zdaniu zmęczenie jest tłem. W drugim – akcentowaną przeszkodą. Różnica subtelna, ale realna dla wyczulonego na styl pisarza.
Choć jako partykuła – inne znaczenie
Wyraz choć działa też jako partykuła w znaczeniu przynajmniej, bodaj. Daj mi choć chwilę spokoju. Choćby jeden telefon. Choć tyle mi zostało. W tych zdaniach choć nie łączy dwóch zdań – modyfikuje prośbę, żądanie lub stwierdzenie, nadając mu odcień minimalizacji: proszę o minimum, zadowolę się najmniejszym. To użycie jest bliskie dawnemu, staropolskiemu sensowi wyrazu jako wykrzyknika lub wzmocnienia.
Etymologia – stare słowo, żywa funkcja
Wyraz chociaż jest połączeniem dwóch dawnych elementów: choć (od prasłowiańskiego rdzenia związanego z chceniem, życzeniem) i partykuły -iaż (-że). Pierwotnie choć mogło znaczyć coś w rodzaju niechby, niech nawet – stąd przyzwolenie na niekorzystny warunek. Forma skrócona choć jest równie stara jak pełna chociaż i pojawia się już w tekstach staropolskich XVI wieku.
Choć w literaturze i mowie
Spójnik choć jest jednym z ulubionych narzędzi rytmicznych w polskiej poezji. Jego krótkość i wyrazistość fonetyczna (ć na końcu) sprawiają, że dobrze leży w wierszu. Mickiewicz, Norwid, Leśmian – wszyscy chętnie po niego sięgali. Choć burza huczy wkoło nas (Słowacki) – jeden spójnik, a ile napięcia. W mowie potocznej choć jest wszechobecne i nieodmienne – jeden z tych wyrazów, których nie zauważamy, bo są za oczywiste.
Podsumowanie
Choć to słowo, które mówi: wiem o przeszkodzie, ale idę dalej. Małe, poręczne, niezbędne. Bez spójników przyzwalających język byłby uboższy o całą gamę relacji logicznych między zdarzeniami, które nie trzymają się przyczynowości.