Cewnik – co to jest i do czego służy?
Cewnik to cienka, elastyczna rurka wprowadzana do ciała przez naturalny lub chirurgicznie wytworzony otwór w celach diagnostycznych, terapeutycznych lub drenażowych. Słowo pochodzi od staropolskiego cewa – rura, rurka, co z kolei wywodzi się z prasłowiańskiego *cěva. Cewniki należą do najstarszych narzędzi medycznych – pierwsze wzmianki o cewnikowaniu pęcherza moczowego pochodzą ze starożytnego Egiptu i Grecji.
Rodzaje cewników
Medycyna używa kilkudziesięciu typów cewników, różniących się materiałem, kształtem i przeznaczeniem. Cewniki urologiczne – wprowadzane do pęcherza moczowego przez cewkę moczową lub nadłonowo – to najczęściej stosowany typ. Cewnik Foleya z nadmuchiwanym balonikiem unieruchamiającym go w pęcherzu to standard w szpitalach. Cewniki naczyniowe wprowadzane do żył lub tętnic służą do podawania leków, żywienia pozajelitowego i monitorowania parametrów sercowo-naczyniowych. Cewniki centralne zakładane do dużych żył (szyjnej, podobojczykowej, udowej) to podstawa intensywnej terapii. Cewniki kardiologiczne – prowadzone przez naczynia do serca – umożliwiają koronarografię i zabiegi angioplastyki.
Cewnikowanie – jak przebiega?
Procedura cewnikowania zależy od typu cewnika i miejsca wprowadzenia. Cewnikowanie pęcherza moczowego wykonuje się w warunkach aseptycznych: cewnik nasmarowany żelem znieczulającym wprowadza się powoli przez cewkę moczową do pęcherza. U mężczyzn procedura jest trudniejsza technicznie ze względu na dłuższą cewkę moczową. Cewnikowanie naczyniowe wymaga miejscowego znieczulenia i techniki Seldingera – najpierw nakłuwa się naczynie igłą, przez igłę prowadzi się drut prowadnikowy, a po usunięciu igły nad drutem wprowadza się cewnik. Każda z tych procedur wymaga sterylnych warunków i doświadczenia.
Powikłania i ryzyko
Cewniki ratują życie, ale nie są pozbawione ryzyka. Najpoważniejsze powikłanie to zakażenia związane z cewnikiem – CRBSI (catheter-related bloodstream infection) w przypadku cewników naczyniowych i CAUTI (catheter-associated urinary tract infection) w przypadku cewników moczowych. Każdy dzień z cewnikiem moczowym zwiększa ryzyko zakażenia o 3–7%. Dlatego w medycynie obowiązuje zasada: cewnik tak krótko, jak to możliwe. Inne powikłania to mechaniczne uszkodzenie naczynia lub cewki, zakrzepica i przemieszczenie cewnika.
Historia cewnikowania
Pierwsze instrumenty do udrażniania cewki moczowej opisywał Hipokrates w V wieku p.n.e. Średniowieczne cewniki wykonywano z cyny, srebra lub kości. Przełom nastąpił w 1844 roku, gdy Charles Goodyear opracował wulkanizację gumy – miękki, elastyczny materiał umożliwił produkcję bezpieczniejszych cewników. Dziś używa się materiałów silikonowych, lateksowych i poliuretanowych, często z powłokami przeciwbakteryjnymi z jonami srebra lub heparynowymi.
Podsumowanie
Cewnik to narzędzie niewidoczne dla pacjentów w dobrym zdrowiu, a nieodzowne w szpitalu. Od udrażniania pęcherza po ratunkowe dostępy naczyniowe – ta prosta rurka jest jednym z fundamentów nowoczesnej medycyny.