Budować – definicja i znaczenie
Budować – niedokonany czasownik oznaczający: wznosić obiekty budowlane (domy, mosty, drogi); konstruować, tworzyć coś złożonego z elementów; kształtować coś stopniowo i celowo (budować relację, budować markę, budować zaufanie). Jeden z podstawowych czasowników języka polskiego o bardzo bogatej polisemii i metaforyce.
Etymologia
Wyraz budować pochodzi od prasłowiańskiego *budovati, wywodzącego się z rdzenia *bud- – budować, siedziba, dom. Pokrewne wyrazy: buda (prosta, drewniana szopa), budynek (obiekt budowlany), budowla, zabudowa. Rdzeń *bud- obecny jest we wszystkich językach słowiańskich: rosyjskie будовать, czeskie budovat, ukraińskie будувати. Pokrewieństwo z angielskim booth (budka, stragan) wskazuje na wspólne indoeuropejskie korzenie.
Budować – znaczenie dosłowne
W podstawowym, dosłownym sensie budowanie to proces wznoszenia obiektów przez łączenie materiałów budowlanych (cegła, beton, drewno, stal) według projektu technicznego. Historia budownictwa sięga kilkudziesięciu tysięcy lat – od prymitywnych szałasów przez megalityczne budowle (Stonehenge, piramidy egipskie, Wielki Mur Chiński) po współczesne wieżowce i mosty wiszące. Budownictwo jest jedną z najstarszych i najważniejszych dziedzin działalności ludzkiej, nierozerwalnie związaną z rozwojem cywilizacji.
Budować – znaczenia przenośne
Metafory budowania przenikają język we wszystkich dziedzinach. W polityce: budowanie państwa (state-building), budowanie pokoju (peacebuilding), budowanie demokracji. W biznesie: budowanie marki, budowanie zespołu, budowanie portfela. W relacjach: budowanie zaufania, budowania przyjaźni. W psychologii: budowanie odporności (resilience), budowanie poczucia własnej wartości. Metafora budowania zakłada celowość, stopniowość, użycie właściwych elementów i projekt całości.
Budować w filozofii i teologii
W teologii chrześcijańskiej budować ma szczególne znaczenie. Ewangeliczne „na tej skale zbuduję mój Kościół” (Mt 16:18) jest metaforą fundamentu wiary. Listy Pawła Apostoła wielokrotnie używają metafory budowania dla opisania wzrostu wspólnoty chrześcijańskiej (oikodomē – budowanie, edyfikacja). Pojęcie edyfikacja (od łac. aedificare – budować) w języku polskim oznacza budujące, dające dobre wzorce – zachowało metaforę budowania jako umacniania duchowego.
Rodzina wyrazów
Od rdzenia bud- pochodzi rozległa rodzina wyrazów: budynek, budowla, budownictwo, budowniczy, budulec, budowlany, zabudowa, odbudować, rozbudować, przebudować, dobudować, nadbudować. Każdy z tych wyrazów wnosi inny niuans: od materialnej substancji (budulec) przez zawód (budowniczy) po procesy transformacji (przebudować, rozbudować).