Buchać – definicja i znaczenie
Buchać – ekspresywny czasownik oznaczający: gwałtownie wydobywać się kłębami (o dymie, ogniu, parze, zapachu); tryskać, bić z czegoś intensywnie i nagle. Wyraz onomatopeiczny opisujący zjawiska gwałtowne, obfite i nagłe.
Etymologia i fonetyka
Rdzeń buch- jest onomatopeiczny – nawiązuje do głuchego odgłosu nagłego wypchnięcia masy powietrza lub gazu. Prasłowiańskie *buxati oznaczało dmuchać, sapać. Wyrazy pokrewne: buchnąć (jednorazowo), buchać się (zderzać się), buchanie (czynność ciągła).
Buchać – znaczenia podstawowe
Czasownik opisuje kilka typów zjawisk. Dym i ogień: z komina buchał czarny dym. Para: z garnka buchała para. Zapach: buchał zapach czosnku, z piwnicy buchało stęchlizną. Ciepło lub zimno: z piekarnika buchało gorącem. We wszystkich przypadkach wspólny jest element gwałtowności i nagłości.
Buchać w języku potocznym
W języku potocznym buchać się (lub buchnąć się) oznacza uderzyć się z hukiem. Buchnąć coś – ukraść (z żargonu złodziejskiego): ktoś mi buchnął portfel. To ostatnie znaczenie pochodzi od metafory szybkiego, nagłego zabrania.
Buchać w literaturze
Czasownik chętnie używany przez pisarzy dla oddania żywości opisu. Jego onomatopeiczna ekspresja sprawia, że czytelnicy niemal fizycznie odczuwają opisywane zjawisko. Należy do grupy polskich czasowników intensywno-onomatopeicznych, takich jak chlusnąć, trzasnąć, błysnąć.
Rodzina słowotwórcza
Od rdzenia buch- pochodzi bogata rodzina: buchnąć (dokonane), wybuchnąć (eksplodować, gniewać się), rozbuchnąć się (rozgorzeć), wybuch i wybuchowy. Wszystkie wywodzą się z tego samego prasłowiańskiego rdzenia.