Bisowy – definicja i znaczenie
Bisowy – przymiotnik od rzeczownika bis, oznaczający: należący do bisu, wykonany jako bis, przeznaczony do zagrania lub zaśpiewania jako odpowiedź na oklaski i żądanie powtórzenia przez publiczność. Utwór bisowy, numer bisowy, piosenka bisowa – to wykonania będące odpowiedzią artysty na entuzjazm widowni po zakończeniu programu.
Etymologia słowa bis
Wyraz bis pochodzi z języka łacińskiego, gdzie bis oznacza „dwa razy”, „po raz drugi”, „jeszcze raz”. W muzyce i teatrze bis! to okrzyk publiczności żądającej powtórzenia utworu lub wyjścia artysty na scenę po zakończonym programie. We Francji używa się encore! (jeszcze raz), w krajach anglojęzycznych – encore!, w Polsce i wielu krajach Europy Środkowej tradycja nakazuje wołać bis! Termin zadomowił się w polskiej terminologii muzycznej i teatralnej jako oznaczenie dodatkowego, nieplanowanego wykonania.
Bis w tradycji koncertowej
Tradycja bisu sięga XVIII–XIX-wiecznych salonów muzycznych i teatrów operowych, gdzie publiczność nagradzała szczególnie poruszające wykonania żądaniem powtórzenia. Wielcy wirtuozi – Paganini, Liszt, Chopin – bywali zmuszani przez entuzjastyczną publiczność do wykonywania bisów wielokrotnie w ciągu jednego wieczoru. Współcześnie bis jest rytuałem oczekiwanym na każdym poważnym koncercie: artysta opuszcza scenę po zakończeniu programu, a publiczność oklaskami i okrzykami wzywa go z powrotem.
Bisowy utwór – strategia artystyczna
Wybór bisowego numeru jest świadomą decyzją artystyczną. Artyści zazwyczaj przygotowują z wyprzedzeniem jeden lub kilka potencjalnych bisów – są to często ulubione przez publiczność, łatwo rozpoznawalne lub emocjonalnie nośne utwory. Bis ma za zadanie pozostawić publiczność z uczuciem spełnienia i radości – dlatego bisowe numery bywają lżejsze, bardziej przebojowe lub intymne niż program główny. Legendarne bisy – np. Encore Frédérica Chopina czy God Save the Queen Sex Pistols jako ostatni utwór – weszły do historii muzyki.
Bisowy w języku potocznym
Przymiotnik bisowy bywa też używany metaforycznie w języku potocznym i dziennikarskim: „bisowy sukces” – powtarzalny, konsekwentny. „Bisowe lato” – kolejne znakomite lato po poprzednim. W tym użyciu wyraz nawiązuje do sensu „powtórki” i „encore” – czegoś tak dobrego, że warte jest powtórzenia. Jest to metafora żywa, choć niezbyt częsta.
Bis w muzyce klasycznej a rozrywkowej
W muzyce klasycznej tradycja bisu ma ścisłe reguły etykiety: bis po wykonaniu symfonii lub wielkiego oratoryum jest kontrowersyjny (przerywa dramaturgię całości), ale po recitalu solisty – oczekiwany i naturalny. W muzyce rozrywkowej, rocku i popu bis jest sformalizowanym rytuałem: gwiazdy schodzą ze sceny, by wrócić po kilku minutach na „spontaniczne” bisy wcześniej zaplanowane w harmonogramie trasy.