Biruang – definicja i znaczenie
Biruang (Helarctos malayanus) – gatunek niedźwiedzia z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae), najmniejszy przedstawiciel tego rodzaju na świecie. Zamieszkuje lasy tropikalne i subtropikalne Azji Południowo-Wschodniej. Znany też jako niedźwiedź słoneczny lub malajski niedźwiedź miodowy. Jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem.
Etymologia nazwy
Nazwa biruang pochodzi z języka malajskiego, gdzie oznacza po prostu niedźwiedzia. Łacińska nazwa rodzajowa Helarctos pochodzi od greckiego ἥλιος (hēlios) – słońce i ἄρκτος (arktos) – niedźwiedź. Nawiązuje do charakterystycznej, jasnej plamy na piersi w kształcie wschodzącego słońca lub podkowy, wyróżniającej ten gatunek.
Charakterystyka biologiczna
Biruang jest znacznie mniejszy od europejskiego niedźwiedzia brunatnego: samce ważą 27–65 kg, samice 20–40 kg, a wysokość w kłębie wynosi 50–70 cm. Sierść krótka, czarna lub ciemnobrązowa, z charakterystyczną jasną plamą na piersi. Twarz krótka, z charakterystycznie dużymi oczami i wydatnymi uszami. Szczególną cechą biruanga jest wyjątkowo długi, cienki język (ok. 20–25 cm) – adaptacja do podbierania miodu z gniazd pszczół i owadów z otworów w drewnie.
Tryb życia i dieta
Biruang jest gatunkiem przede wszystkim leśnym i arborikolarnym – spędza dużo czasu na drzewach, budując z gałęzi platformy do odpoczynku. W odróżnieniu od niedźwiedzi strefy umiarkowanej nie zapada w sen zimowy – klimat tropikalny zapewnia stały dostęp do pokarmu. Dieta jest wszystkożerna: owoce, miód, larwy owadów, małe kręgowce, skorupiaki i materiał roślinny. Silne szczęki pozwalają mu kruszyć twarde nasiona i orzechy palmowe.
Zagrożenie i ochrona
Biruang jest wpisany na Czerwoną Listę IUCN jako gatunek narażony (Vulnerable). Główne zagrożenia to: wylesianie Borneo, Sumatry i Półwyspu Malajskiego pod uprawy palmy olejowej i rolnictwo; kłusownictwo (żółć i łapy biruanga są cenione w tradycyjnej medycynie azjatyckiej); handel dzikim zwierzętami (biruangi są sprzedawane jako egzotyczne zwierzęta domowe). Szacuje się, że populacja zmniejszyła się o ponad 30% w ciągu ostatnich 30 lat. Ochrona biruanga jest związana z ochroną lasów tropikalnych Azji Południowo-Wschodniej.
Biruang w kulturze
W kulturach Azji Południowo-Wschodniej biruang bywa postacią folklorystyczną – symbolem zwinności i sprytu. W nowoczesnej kulturze popularnej biruang jest coraz częściej bohaterem kampanii ochrony przyrody, szczególnie ze względu na swój wyjątkowy, „słodki” wygląd przyciągający uwagę mediów. Ogrody zoologiczne na całym świecie uczestniczą w programach hodowli zachowawczej tego gatunku.