Bezwłosy – definicja i znaczenie
Bezwłosy – przymiotnik złożony z przedrostka bez- i rdzenia włos, oznaczający: pozbawiony włosów lub owłosienia, nieposiadający sierści lub futra. Stosowany w biologii (gatunki bezwłose), medycynie (łysienie), antropologii oraz w języku codziennym jako opis wyglądu.
Etymologia i słowotwórstwo
Przedrostek bez- jest jednym z najproduktywniejszych w języku polskim i oznacza brak czegoś (bezdomny, bezbronny, bezbarwny). Rdzeń włos wywodzi się z prasłowiańskiego *volsъ, pokrewnego z litewskim valaī i łacińskim villus (kłak wełny). Forma bezwłosy jest derywacją o jasnej strukturze znaczeniowej.
Bezwłosy w biologii
Człowiek jest często określany jako „nagi małp” lub „bezwłosy naczelny”. Hipotezy wyjaśniające utratę owłosienia przez homininy obejmują: termoregulację (chłodzenie ciała przez pocenie podczas biegu), redukcję pasożytów skórnych i selekcję seksualną. Bezwłose lub słabo owłosione ssaki to też słonie, hipopotamy, świnie, nosorożce, wieloryby i delfiny.
Bezwłosy w medycynie
W dermatologii brak owłosienia opisywany jest terminami: alopecia (łysienie), calvities (łysina) lub hypotrichosis. Łysienie androgenowe dotyczy ok. 50% mężczyzn po 50. roku życia i wynika z działania DHT na mieszki włosowe. Łysienie plackowate (alopecia areata) to choroba autoimmunologiczna. Całkowita utrata owłosienia ciała (alopecia universalis) jest rzadką, ciężką postacią choroby.
Bezwłose rasy zwierząt
W hodowli wyhodowano bezwłose rasy kotów: sfinks kanadyjski, Peterbald, dono sphynx. Bezwłose psy to m.in. xoloitzcuintle (meksykański pies bezwłosy, jedna z najstarszych ras), chińska grzebieniastka i Peruwiański Inca Orchid. Bezwłose myszy laboratoryjne (myszy nude) są ważnymi modelami w badaniach naukowych.
Bezwłosy w kulturze
W kulturze zachodniej łysina u mężczyzn bywa tematem dowcipów lub źródłem kompleksów, choć akceptacja łysienia znacznie wzrosła od przełomu XX i XXI wieku. Znane postaci jak Vin Diesel, Dwayne Johnson czy Jason Statham uczyniły golone głowy synonimem siły i atrakcyjności.