Barbierz – definicja i znaczenie
Barbierz (inaczej: balwierz, od wł. barbiere, łac. barba – broda) – dawne określenie rzemieślnika zajmującego się goleniem, strzyżeniem i prostymi zabiegami chirurgicznymi. W średniowieczu i epoce nowożytnej barbierz łączył funkcje dzisiejszego fryzjera, pielęgniarza i chirurga – wykonywał puszczanie krwi, wyrywanie zębów, opatrywanie ran i leczenie chorób skóry.
Etymologia
Wyraz pochodzi z włoskiego barbiere (golibrodą), wywodzącego się z łacińskiego barba – broda. Z włoskiego i francuskiego (barbier) termin rozprzestrzenił się po Europie. W języku polskim funkcjonowała też forma balwierz – spolszczona wersja. Słowo fryzjer, które zastąpiło barbierza, pochodzi z kolei z francuskiego (friseur) i upowszechniło się w XVIII–XIX wieku.
Barbierz jako chirurg
W średniowiecznej Europie medycyna dzieliła się na uczonych lekarzy (absolwentów uniwersytetów) i chirurgów-rzemieślników, do których należeli barbierze. Zrzeszeni w cechach wykonywali zabiegi wymagające pracy rąk: puszczanie krwi (flebotomia), stawianie baniek, wyrywanie zębów, nastawianie kości, opatrywanie ran i amputacje polowe. Praktykę tę sankcjonowały przepisy cechowe i królewskie licencje.
Symbol barbierza – słup spiralny
Charakterystycznym symbolem barbierza jest słup z czerwono-białą spiralą, nadal spotykany przed salonami fryzjerskimi. Jego geneza jest medyczna: czerwony kolor symbolizował krew, biały – bandaże. Słup reprezentował kij, który pacjent ściskał podczas puszczania krwi. Zwinięte bandaże wywieszano na zewnątrz jako reklamę usług. Ten symbol przetrwał wieki i stał się uniwersalnym znakiem zakładu fryzjerskiego.
Rozdzielenie zawodów
W XVIII wieku, wraz z rozwojem medycyny akademickiej, doszło do rozdzielenia zawodów barbierza i chirurga. We Francji edykt z 1743 roku zakazał barbierzom wykonywania zabiegów chirurgicznych. W Anglii w 1745 roku rozwiązano wspólny cech Barbierów-Chirurgów. Barbierz stał się wyłącznie rzemieślnikiem od pielęgnacji włosów i zarostu.
Barbierz w kulturze
Postać barbierza-chirurga zainspirowała kulturę. Opera Rossiniego Cyrulik sewilski (1816) uczyniła z Figara – barbierza Sewilli – symbol dowcipu i sprytu. Sweeney Todd, Diabelski Barbierz z Fleet Street, to z kolei mroczna wiktoriańska opowieść o barbierzu-mordercy. Obie postacie pokazują, jak figura barbierza zakorzeniła się w wyobraźni kulturowej Europy.