Balbecki – przymiotnik od jednego z cudów starożytności
Balbecki to przymiotnik od nazwy Baalbek – starożytnego miasta w dolinie Bekaa we wschodnim Libanie, słynącego z jednych z najlepiej zachowanych i najbardziej monumentalnych świątyń rzymskich na świecie. Baalbek w starożytności nosił grecką nazwę Heliopolis – Miasto Słońca. Przymiotnik balbecki pojawia się w polskojęzycznej literaturze archeologicznej, historycznej i podróżniczej jako precyzyjne oznaczenie wszystkiego, co związane z tym miejscem.
Baalbek – historia miejsca
Osadnictwo w Baalbek sięga co najmniej IV tysiąclecia p.n.e. Fenicjanie czcili tu lokalnego boga Baala, stąd nazwa (Baal-Bek – Miasto Baala lub Pan Bek). Aleksander Wielki podbił to miasto w 332 p.n.e. i hellenizacja przyniosła mu grecką nazwę Heliopolis. Rzym przejął je w I wieku p.n.e. i uczynił z niego centrum kultowe o kolosalnej skali. Przez kolejne dwa stulecia budowano tu świątynie, których rozmiary do dziś budzą zdumienie. Kompleks balbecki jest jednym z największych sakralnych założeń architektonicznych starożytnego świata.
Świątynie balbeckie – skala, która do dziś szokuje
Sercem kompleksu jest Świątynia Jowisza – największa świątynia w całym Imperium Romanum. Jej kolumny korynckie mierzyły 20 metrów wysokości i ponad 2 metry średnicy. Dziś stoi zaledwie sześć z oryginalnych 54. Obok wzniesiono Świątynię Bachusa – zachowaną w zdumiewająco dobrym stanie, z kompletnym dachem i piękną dekoracją rzeźbiarską – oraz mniejszą Świątynię Wenus. Fundamenty kompleksu opierają się na kamieniach o masie sięgającej 800 ton, zwanych trylitonami. Jak je transportowano i ustawiano, wciąż budzi dyskusje wśród archeologów.
Megalityczne fundamenty – zagadka Baalbek
Trylitony Baalbek to trzy bloki kamienne w zachodniej ścianie tarasu, każdy ważący ok. 800 ton. W pobliskim kamieniołomie leży jeszcze jeden, nieukończony blok – zwany Hajar el-Hibla (Kamień Ciężarnej) – szacowany na ponad 1000 ton. To największe obrobione bloki kamienne w historii. Jak starożytni budowniczowie przewozili i unosili takie masy? Nie wiemy do końca. Proponowane wyjaśnienia sięgają od zmyślnych drewnianych sań po – w teoriach pseudonaukowych – interwencję kosmitów. Archeolodzy wskazują na zaawansowane systemy dźwigni, rolkowych podłoży i organizacji siły roboczej.
Baalbek dziś
Baalbek jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO od 1984 roku. Mimo trudnej sytuacji politycznej Libanu ruiny przyciągają turystów i archeologów z całego świata. Coroczny Festiwal Baalbek – letnio-muzyczne wydarzenie kulturalne w plenerze ruin – słynął z lat 50.–70. XX wieku jako jedno z najpiękniejszych miejsc koncertowych na świecie. Wystąpili tu Miles Davis, Ella Fitzgerald i Joan Baez. Dziś festiwal powraca nieregularnie, gdy pozwala bezpieczeństwo.
Podsumowanie
Balbecki to przymiotnik rzadki w polszczyźnie, ale otwierający drzwi do jednego z najciekawszych miejsc starożytnego świata. Baalbek łączy skalę, której nie ma w Europie, z tajemnicą, której nie rozwiązała jeszcze żadna archeologia.