Auriga – definicja i znaczenie
Auriga (łac. auriga – powożący, woźnica rydwanu) – w astronomii: gwiazdozbiór nieba północnego, jeden z 48 gwiazdozbiorów Ptolemeusza i 88 uznawanych dziś przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. W starożytności: woźnica rydwanu bojowego lub wyścigowego. W mitologii: postać utożsamiana z Erichtoniosem, legendarnym królem Aten.
Etymologia
Łacińskie auriga pochodzi prawdopodobnie od auris (ucho) i agere (prowadzić) – „ten, który prowadzi za ucho” lub po prostu „powożący”. Etymologia jest niepewna, lecz znaczenie praktyczne jednoznaczne: woźnica, ten który powo zi rydwanem.
Gwiazdozbiór Auriga
Gwiazdozbiór Auriga leży na nieboskłonie północnym, w pobliżu Byka, Bliźniąt i Perseusza. Najjaśniejszą gwiazdą jest Kapella (Capella – kózka) – szósta co do jasności gwiazda nieba, olbrzym podwójny o jasności +0,08 mag. Inne ważne gwiazdy: Menkalinan (β Aurigae) i trzy gwiazdy zaćmieniowe znane jako „Haedy” (Koźlęta). Przez gwiazdozbiór przechodzi Droga Mleczna, bogata w gromady otwarte M36, M37, M38.
Auriga w mitologii
Auriga utożsamiany był najczęściej z Erichtoniosem – legendarnym królem Aten, synem Hefajstosa i Gai. Erichtonios miał wynaleźć rydwan czterokołowy i jako pierwszy zaprzągł doń cztery konie. Zeus uhonorował go, umieszczając wizerunek woźnicy wśród gwiazd. W innych wersjach mitu Auriga to Myrtilos – woźnica Ojnomaosa.
Auriga – zawód w starożytnym Rzymie
W Rzymie auriga to zawodowy woźnica wyścigowy, startujący na Circus Maximus. Wyścigi rydwanów przyciągały setki tysięcy widzów. Woźnicowie należeli do czterech stronnictw wyścigowych oznaczonych kolorami: zielonym, niebieskim, białym lub czerwonym. Najsłynniejsi aurigowie, jak Gaius Appuleius Diocles, osiągali sławę i majątek porównywalne z dzisiejszymi gwiazdami sportu.
Auriga w kulturze nowożytnej
Postać aurigas pojawia się w epice starożytnej, w tym w Iliadzie Homera. Wyścig rydwanów w filmie Ben-Hur (1959 i 2016) jest jedną z najsłynniejszych scen akcji w historii kina. W astronomii gwiazdozbiór Auriga pozostaje ważnym punktem odniesienia przy obserwacji zimowego nieba.