Atalia – definicja i znaczenie
Atalia (hebr. עֲתַלְיָה, Atalja) – królowa Judy panująca ok. 841–835 p.n.e., jedyna kobieta sprawująca samodzielną władzę królewską w Królestwie Judy. Córka króla Izraela Achaba i Izebel, żona Jorama, matka Ochozjasza. Jej rządy zakończyły się zamachem stanu arcykapłana Jojady.
Etymologia imienia
Imię Atalia (hebr. ʿAtalyāhū) jest złożeniem hebrajskim interpretowanym jako „Jahwe jest wzniosły” lub „wzniosłość Jahwe”. Inna interpretacja sugeruje, że rdzeń ʿatl oznacza „uciemiężać”. Imię to w Biblii przypisane jest wyłącznie tej jednej postaci królewskiej.
Droga do władzy
Atalia była córką Achaba – króla Izraela z dynastii Omrydów – i Izebel, fenickiej księżniczki kultu Baala. Po śmierci syna Ochozjasza (zabitego przez Jehu) dokonała niezwykłego posunięcia: kazała wymordować wszystkich potomków rodu królewskiego i sama zasiadła na tronie, pomijając zasadę dziedziczenia przez mężczyznę.
Panowanie i kult Baala
Przez sześć lat Atalia rządziła Judą samodzielnie, promując kult Baala – bóstwa fenickiego. Wznosiła świątynie Baalowi, co jawnie naruszało jahwistyczną tradycję Judy. Biblia (2 Krl 11, 2 Krn 22–23) opisuje jej panowanie jako czas religijnego upadku. W tym czasie zwolennicy dynastii dawidowej ukrywali niemowlę Joasza w świątyni jerozolimskiej.
Upadek i śmierć
Po sześciu latach arcykapłan Jojada zorganizował zamach stanu. Ogłosił małego Joasza prawowitym królem i nakazał zabić Atalię. Według relacji biblijnej wbiegła do świątyni wołając „Zdrada!”, po czym została wyprowadzona i zabita. Jej śmierć przywróciła dynastię Dawidową.
Atalia w kulturze
Postać Atalii zainspirowała sztukę i muzykę. Tragedia Athalie Jeana Racine’a (1691) to jedno z najwybitniejszych dzieł klasycyzmu. Georg Friedrich Händel skomponował oratorium Athalia (1733). W kulturze europejskiej Atalia funkcjonuje jako symbol kobiecej tyranii i uzurpacji władzy.