Artroza – definicja i znaczenie
Artroza (łac. arthrosis, gr. ἄρθρον – staw) – przewlekła, zwyrodnieniowa choroba stawów polegająca na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, wtórnych zmianach w kości podchrzęstnej, błonie maziowej i torebce stawowej. Jest najczęstszą chorobą stawów u ludzi dorosłych i jedną z głównych przyczyn bólu i niepełnosprawności ruchowej. Synonimem jest choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis, OA).
Etymologia
Wyraz pochodzi z greckiego ἄρθρον (arthron) – staw, i sufiksu -osis oznaczającego stan chorobowy lub degenerację. Łacińskie arthrosis to kalka grecka. W terminologii medycznej obok artrozy używany jest synonim osteoartritis (łac. osteon – kość + arthritis – zapalenie stawu), choć w przypadku artrozy komponent zapalny jest wtórny wobec zwyrodnienia.
Patofizjologia
Zdrowa chrząstka stawowa jest tkanką sprężystą, amortyzującą obciążenia i umożliwiającą bezbolesny ruch w stawie. W artrozie dochodzi do zaburzenia równowagi między syntezą a degradacją macierzy chrząstki – przeważa degradacja kolagenu i proteoglikanów przez enzymy (metaloproteazy macierzy). Chrząstka stopniowo się ściera, odsłaniając kość podchrzęstną. Kość reaguje stwardnieniem (sklerotyzacją) i tworzeniem osteofitów – wyrośli kostnych na obrzeżach stawu. Torebka stawowa ulega pogrubieniu, a błona maziowa – zapaleniu odczynowemu.
Objawy
Objawy artrozy rozwijają się powoli i nasilają z wiekiem. Ból stawu – początkowo wysiłkowy (podczas ruchu), w zaawansowanych stadiach spoczynkowy i nocny. Sztywność poranna trwająca krócej niż 30 minut (w odróżnieniu od reumatoidalnego zapalenia stawów, gdzie trwa dłużej). Trzeszczenie i chrzęst podczas ruchu. Ograniczenie zakresu ruchu. Obrzęk i tkliwość stawu. Deformacja stawu w zaawansowanych przypadkach. Najczęściej zajęte stawy to: kolanowe, biodrowe, kręgosłup (spondyloartroza), śródręczno-paliczkowe i międzypaliczkowe dłoni.
Czynniki ryzyka i epidemiologia
Artroza dotyczy ponad 300 milionów ludzi na świecie. Ryzyko wzrasta z wiekiem (po 65. roku życia choruje ok. 50% populacji), otyłością (zwiększone obciążenie stawów kolanowych i biodrowych), urazami stawów w przeszłości, nadmierną eksploatacją (praca fizyczna, wyczynowy sport), płcią żeńską (po menopauzie) i predyspozycją genetyczną.
Leczenie
Artroza jest chorobą nieuleczalną – leczenie ma charakter objawowy i spowalniający. Niefarmakalogiczne: redukcja masy ciała, fizjoterapia i ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące staw, ortezy i wkładki ortopedyczne. Farmakologiczne: paracetamol i NLPZ (ibuprofen, naproksen) – leki przeciwbólowe i przeciwzapalne; dostawowe iniekcje kortykosteroidów lub kwasu hialuronowego. Chirurgiczne: artroskopia (oczyszczenie stawu), osteotomia (korekcja osi kończyny), endoprotezoplastyka (wszczepienie sztucznego stawu) – w zaawansowanych przypadkach.