Ambaras – definicja i znaczenie
Ambaras – wyraz potoczny i ekspresywny oznaczający kłopot, tarapaty, trudną sytuację lub problem. Stosowany w języku polskim od co najmniej XVII wieku, szczególnie w mowie potocznej i gwarowej. Nacechowany emocjonalnie, często z odcieniem irytacji lub bezradności.
Etymologia
Wyraz wywodzi się z języka tureckiego – embaraz lub embare – oznaczającego przeszkodę, kłopot. Tureckie słowo pochodzi z arabskiego lub persko-arabskiego. Do polskiego trafił przez kontakty z kulturą osmańską w XVI–XVII wieku – Polska utrzymywała rozległe stosunki z Turcją, co zaowocowało bogatą warstwą turcyzmów w polszczyźnie.
Użycie w języku polskim
Ambaras funkcjonuje w kilku typowych kontekstach: wpaść w ambaras (znaleźć się w kłopotach), narobić ambarasu (sprawić trudność), być w ambarasie (być w trudnej sytuacji). Synonimizuje z: kłopot, tarapaty, kabała, opresja. Ambaras sugeruje szczególnie splątanie i trudność wyjścia z sytuacji.
Ambaras w literaturze
Wyraz pojawia się w polskiej literaturze klasycznej, szczególnie w komedii i satyrze – u Aleksandra Fredry i Ignacego Krasickiego. Służy oddaniu potoczności dialogów i humoru sytuacyjnego. W literaturze XIX i XX-wiecznej zachowuje charakter barwnego wyrazu z rejestru potocznego.
Turcyzmy w języku polskim
Ambaras należy do licznej grupy turcyzmów, które weszły do polszczyzny przez kontakty z Imperium Osmańskim. Inne przykłady: janczar, buńczuk, kaftan, kajdany, tulipan, szaszłyk. Turcyzmy wzbogaciły polszczyznę szczególnie w sferze wojskowości, odzieży i życia codziennego.
Ambaras dziś
We współczesnej polszczyźnie ambaras jest wyrazem żywym, choć o lekko archaicznym lub regionalnym zabarwieniu. Chętnie używany przez starsze pokolenia i w tekstach stylizowanych na dawną polszczyznę. Słowniki notują go jako wyraz potoczny o neutralnej konotacji.