Agent – definicja i znaczenie
Agent (łac. agens, agentis – działający, imiesłów od agere – działać, prowadzić) – osoba lub podmiot działający w imieniu innej osoby, organizacji lub państwa, często na podstawie udzielonego pełnomocnictwa lub tajnego zlecenia. Termin funkcjonuje w kilku odrębnych dziedzinach: prawie, handlu, dyplomacji, wywiadzie i informatyce.
Etymologia
Wyraz pochodzi od łacińskiego imiesłowu czynnego agens (agentis) od czasownika agere – działać, prowadzić, wykonywać. Ten sam rdzeń dał językom europejskim wyrazy: akcja, akt, agencja, agresja, agenda (rzeczy do zrobienia) i reagować. Do języka polskiego wyraz trafił przez łacinę i języki romańskie w XVII–XVIII wieku, pierwotnie w kontekście handlowym i dyplomatycznym.
Agent w prawie i handlu
W prawie cywilnym i handlowym agent to pełnomocnik lub przedstawiciel działający w imieniu mocodawcy (principal). Umowa agencyjna reguluje wzajemne prawa i obowiązki: agent zobowiązuje się do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów za wynagrodzeniem prowizyjnym. W handlu zagranicznym agenci handlowi reprezentują producentów na rynkach zagranicznych. Agent nieruchomości (pośrednik) łączy kupujących i sprzedających. W prawie zobowiązań zachowanie agenta rodzi skutki prawne dla mocodawcy w granicach udzielonego pełnomocnictwa.
Agent wywiadowczy
W terminologii służb specjalnych i wywiadowczych agent to osoba werbowana przez wywiad obcego lub własnego państwa w celu zbierania informacji, wykonywania operacji lub wpływania na decyzje. Odróżnia się od oficera prowadzącego (pracownika służb) – agent to zazwyczaj osoba cywilna lub żołnierz działający na zlecenie wywiadu. Słynne przykłady agentów: Kim Philby (agent sowiecki w brytyjskim MI6), Richard Sorge (agent GRU w Japonii), Mata Hari (agentka podwójna w I wojnie światowej). W popkulturze archetypem agenta wywiadowczego jest James Bond – agent 007.
Agent w informatyce
W informatyce agent (lub agent inteligentny) to autonomiczny program komputerowy postrzegający otoczenie przez sensory i działający na nie przez aktuatory w celu osiągnięcia określonych celów. Agenty inteligentne są podstawą sztucznej inteligencji: chatboty, systemy rekomendacyjne, roboty przemysłowe i autonomiczne pojazdy to przykłady agentów działających w środowisku fizycznym lub wirtualnym. W architekturze wieloagentowej (multi-agent systems) wiele agentów współpracuje lub rywalizuje w realizacji złożonych zadań.
Agent w chemii i biologii
W chemii i farmakologii agent to substancja wywierająca określone działanie: agent utleniający, agent chelatujący, agent biologiczny (patogen lub toksyna stosowana jako broń). W epidemiologii czynnik etiologiczny (agent) to drobnoustrój powodujący chorobę. W wojskowości agenty chemiczne i agenty bojowe to substancje stosowane jako broń masowego rażenia.