Abwehra – definicja i znaczenie
Abwehra (niem. Abwehr – obrona, odparcie) – niemiecka wojskowa służba wywiadowcza i kontrwywiadowcza działająca w strukturach Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych Rzeszy (OKW) w latach 1920–1944. Jedna z głównych służb specjalnych III Rzeszy, odpowiedzialna za wywiad zagraniczny, dywersję i kontrwywiad w armii.
Etymologia i nazwa
Nazwa Abwehr pochodzi od niemieckiego abwehren – bronić się, odpierać. Oficjalna pełna nazwa to Amt Auslands-/Abwehr im Oberkommando der Wehrmacht. Polska forma abwehra jest spolszczeniem z rodzajnikiem żeńskim, zgodnie z tradycją zapożyczania nazw organizacji jako rzeczowników żeńskich.
Historia i struktura
Abwehra powstała w 1920 roku jako tajna komórka Reichswehry, formalnie zakazanej traktatem wersalskim. W strukturze wyróżniano trzy oddziały: Abteilung I (wywiad ofensywny), Abteilung II (sabotaż i dywersja) oraz Abteilung III (kontrwywiad). Od 1935 roku kierował nią admirał Wilhelm Canaris.
Wilhelm Canaris i opór wobec Hitlera
Admirał Canaris (1887–1945) jest jedną z najbardziej enigmatycznych postaci II wojny światowej. Oficjalnie lojalny wobec Rzeszy, jednocześnie według wielu świadectw utrudniał operacje SS, ostrzegał polityków zagranicznych i chronił nielicznych Żydów. Po zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 roku został aresztowany i powieszony w obozie Flossenbürg w 1945 roku.
Abwehra w Polsce
Abwehra prowadziła intensywną działalność na terenie Polski przed 1939 rokiem (gromadzenie informacji o umocnieniach i siłach zbrojnych) i w czasie okupacji. Polski wywiad (Dwójka) toczył zaciętą walkę z Abwehrą, a Armia Krajowa prowadziła kontrwywiad wobec jej agentów podczas okupacji.
Rozwiązanie Abwehry
W lutym 1944 roku Hitler rozwiązał Abwehrę i podporządkował jej funkcje SD i RSHA (Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy). Było to zwycięstwo Himmlera w rywalizacji instytucjonalnej służb specjalnych III Rzeszy. Część oficerów Abwehry zaangażowała się następnie w spisek przeciw Hitlerowi z 20 lipca 1944 roku.