Abisal – definicja i znaczenie
Abisal (gr. ἄβυσσος, abyssos – bez dna) – strefa oceaniczna obejmująca głębiny od ok. 3000 do 6000 metrów poniżej poziomu morza. Charakteryzuje się ekstremalnym ciśnieniem, zerową dostępnością światła, niską temperaturą i specyficzną biocenozą organizmów przystosowanych do tych warunków.
Etymologia
Słowo wywodzi się z greckiego ἄβυσσος (abyssos), złożonego z ἀ- (brak) i βυσσός – dno. Dosłowne znaczenie: „bez dna”. W Biblii (Septuaginta) wyraz oznacza pierwotny Chaos, otchłań wód przed stworzeniem. Do nauk o morzu termin przeszedł przez łacinę i nowożytną terminologię naukową XVII–XIX wieku.
Strefy głębokości oceanicznej
Oceanografia wyróżnia kilka stref głębokości. Strefa epipelagiczna (0–200 m) – oświetlona, bogata w życie. Strefa mezopelagiczna (200–1000 m) – półmrok. Strefa batypelagiczna (1000–3000 m) – pełna ciemność, duży spadek temperatury. Strefa abisalna (3000–6000 m) – ekstremalne zimno i ciemność, dno pokryte mułem abisalnym. Strefa hadalna (ponad 6000 m) – rowy oceaniczne, największe głębokości Ziemi.
Warunki fizyczne w abisalu
Na głębokości 3000–6000 m panują warunki skrajne. Ciśnienie hydrostatyczne wynosi od 300 do 600 atmosfer (30–60 MPa). Temperatura wody ok. 2–4°C – stała, bez sezonowych wahań. Brak światła słonecznego wyklucza fotosyntezę. Dno pokryte jest mułem abisalnym – drobnym osadem ze szczątków planktonowych.
Życie w abisalu
Wbrew dawnym przekonaniom abisal jest zamieszkany przez zróżnicowane ekosystemy. Fauna abisalna obejmuje: ryby z rodziny Macrouridae (szczuraki), holothurie (strzykwy) – stanowiące do 90% biomasy dennej na niektórych głębinach, wieloszczety, gąbki i bakterie barofilne. Wiele organizmów jest bioluminescencyjnych. Podstawą łańcucha pokarmowego jest „śnieg morski” – opadające szczątki z warstw powierzchniowych.
Eksploracja abisalu
Pierwsze naukowe ekspedycje abisalne to wyprawa HMS Challenger (1872–1876). Współczesne badania prowadzone są za pomocą bezzałogowych pojazdów ROV i AUV oraz załogowych batyskafów. Szacuje się, że poznaliśmy mniej niż 20% dna oceanicznego – abisal pozostaje jedną z najmniej zbadanych przestrzeni na Ziemi.