Abdykować – definicja i znaczenie
Abdykować (łac. abdicare – wyrzekać się, od ab- + dicare – ogłaszać) – dobrowolnie zrzec się władzy monarszej, tronu lub innego wysokiego urzędu. W najściślejszym sensie termin dotyczy panujących monarchów, którzy formalnym aktem prawnym rezygnują z korony za życia. W sensie szerszym: porzucić odpowiedzialność, zrezygnować z pełnionej funkcji.
Etymologia
Łacińskie abdicare oznaczało pierwotnie „odwołać”, „wyrzec się”, używane szczególnie w prawie publicznym Rzymu – abdicare magistratu – zrzec się urzędu. Magistratus mógł złożyć urząd w dowolnym momencie, a akt ten był prawnie doniosły. Z łaciny termin przeszedł do języków europejskich i przyjął znaczenie specyficznie monarchiczne.
Abdykacja w historii
Historia zna wiele głośnych abdykacji, które zmieniały bieg dziejów. Napoleon Bonaparte abdykował dwukrotnie – po raz pierwszy w Fontainebleau w 1814 roku, po raz drugi po klęsce pod Waterloo w 1815. Karol V Habsburg abdykował w 1556 roku, co było wydarzeniem bez precedensu w ówczesnej Europie. Edward VIII zrzekł się tronu brytyjskiego w 1936 roku, wybierając miłość do Wallis Simpson ponad koronę. Wilhelm II Hohenzollern abdykował w 1918 roku, kończąc erę Cesarstwa Niemieckiego.
Procedura abdykacji
Abdykacja jest aktem prawnym o doniosłych konsekwencjach konstytucyjnych. W większości monarchii wymaga formy pisemnej – aktu abdykacji – podpisanego przez monarchę i kontrasygnowanego przez właściwe organy. Musi wskazywać datę wejścia w życie i tryb sukcesji. W Japonii abdykacja wymagała specjalnej ustawy parlamentu. W Wielkiej Brytanii abdykacja Edwarda VIII wymagała uchwalenia odrębnej ustawy przez parlament.
Abdykacja współczesna
W XXI wieku abdykacja stała się zjawiskiem częstszym niż w poprzednich stuleciach. Beatrix Niderlandzka abdykowała w 2013 roku na rzecz syna Willema-Alexandra; Juan Carlos I Hiszpański – w 2014 roku na rzecz Filipa VI; Akihito Japoński – w 2019 roku na rzecz syna Naruhito. Papież Benedykt XVI zrezygnował z urzędu papieskiego w 2013 roku – co w powszechnej świadomości funkcjonuje jako odpowiednik abdykacji.
Abdykować w sensie przenośnym
W języku potocznym i publicystyce abdykować bywa używane metaforycznie w znaczeniu „porzucić odpowiedzialność”. Mówi się o abdykacji rodzica (porzuceniu obowiązków wychowawczych), abdykacji intelektualisty (rezygnacji z krytycznego myślenia) czy abdykacji państwa (wycofaniu się z ochrony obywateli). W tym znaczeniu abdykacja niesie konotacje negatywne – jest zdradą misji i obowiązku.