Abdomen – definicja i znaczenie
Abdomen (łac. abdomen – brzuch, być może od abdere – ukrywać) – termin anatomiczny oznaczający brzuch, czyli część tułowia między klatką piersiową a miednicą. W anatomii człowieka jama brzuszna zawiera narządy trawienne, wydalnicze i naczynia krwionośne. W biologii – szczególnie w entomologii i zoologii – abdomen oznacza tylną część ciała stawonogów i owadów.
Etymologia
Łacińskie abdomen jest słowem niepewnej etymologii. Najprawdopodobniej pochodzi od abdere – „ukrywać”, „chować” – co nawiązywałoby do faktu, że jama brzuszna „kryje” narządy wewnętrzne. Inna hipoteza wiąże je z rdzeniem adeps – tłuszcz – co odnosiłoby się do warstwy tłuszczu podskórnego okrywającej brzuch. Termin zadomowił się w medycynie europejskiej za pośrednictwem łaciny i jest używany w polskiej terminologii medycznej jako synonim słowa „brzuch”.
Abdomen w anatomii człowieka
Ludzki abdomen ograniczony jest od góry przeponą, od dołu miednicą, z boków i z przodu mięśniami powłok brzusznych (prostymi, skośnymi zewnętrznymi, skośnymi wewnętrznymi i poprzecznymi), a od tyłu kręgosłupem i mięśniami przykręgosłupowymi. Jama brzuszna właściwa zawiera: żołądek, jelito cienkie i grube, wątrobę, śledzionę, trzustkę i nerki. Dla celów klinicznych abdomen dzielony jest na 9 regionów (przy pomocy dwóch linii poziomych i dwóch pionowych) lub 4 kwadranty, co ułatwia lokalizację bólu i narządów podczas badania.
Kliniczne znaczenie abdomenu
Ból brzucha (dolor abdominis) jest jednym z najczęstszych objawów, z jakimi pacjenci zgłaszają się do lekarza i na izbę przyjęć. Diagnostyka bólu abdominalnego obejmuje badanie fizykalne (palpacja, opukiwanie, osłuchiwanie), badania laboratoryjne i obrazowe (USG, TK, RTG). Stan nagły, wymagający pilnej interwencji chirurgicznej, określany jest jako „ostry brzuch” (abdomen acutum) – może oznaczać zapalenie wyrostka robaczkowego, perforację wrzodu, niedrożność jelit lub pęknięcie narządu. Laparotomia (otwarcie jamy brzusznej) i laparoskopia to podstawowe techniki chirurgiczne stosowane w leczeniu chorób abdomenu.
Abdomen w zoologii i entomologii
U owadów i stawonogów abdomen to tylna część ciała (trzecia tagma), następująca po głowie i tułowiu (thorax). U owadów abdomen składa się zazwyczaj z 10–11 segmentów i zawiera narządy trawienne, oddechowe (tchawki i przetchlinki), rozrodcze oraz część układu nerwowego. Kształt i budowa abdomenu są ważnym kryterium taksonomicznym w identyfikacji gatunków owadów. U pająków abdomen jest niezsegmentowany i połączony z głowotułowiem cienką szypułką (petiolus).