Abcug – definicja i znaczenie
Abcug (niem. Abzug – odpis, odbitka, odciąg) – wyraz zapożyczony z języka niemieckiego, funkcjonujący w języku polskim w kilku znaczeniach specjalistycznych, zależnie od kontekstu: w drukarstwie oznacza odbitkę próbną lub korektową, w technice – odprowadzenie (np. spalin, cieczy), a w języku potocznym i żargonowym bywa synonimem „odejścia” lub „wymeldowania się”.
Etymologia
Wyraz pochodzi z języka niemieckiego – Abzug to rzeczownik odczasownikowy od abziehen (od- + ciągnąć), który może oznaczać: odciągać, odprowadzać, odpisywać, odbijać (drukować), a nawet wycofywać się (np. wojska). W języku polskim wyraz zadomowił się szczególnie w środowiskach rzemieślniczych, drukarskich i technicznych, gdzie terminologia niemiecka miała historycznie silną pozycję, zwłaszcza na ziemiach pod zaborem pruskim i austriackim.
Abcug w drukarstwie
W dawnym drukarstwie ręcznym i mechanicznym abcug oznaczał próbną odbitkę składu lub formy drukarskiej, wykonaną w celu sprawdzenia poprawności tekstu i układu graficznego przed właściwym nakładem. Był to etap kluczowy w procesie wydawniczym – na podstawie abcugu korektor nanosił poprawki (korekty), a zecer wprowadzał je w skład. W drukarniach XIX i XX-wiecznych abcugi były integralną częścią procesu produkcji każdej książki, czasopisma czy gazety. Termin ten, choć archaiczny, pojawia się w historycznych opisach procesu wydawniczego i literaturze branżowej.
Abcug w technice
W technice i budownictwie abcug (lub abzug) oznacza kanał odprowadzający – rurę lub otwór służący do odprowadzania płynów, gazów lub pary. W kotłowniach, kuźniach i piecach przemysłowych abcugiem nazywano komin lub przewód dymowy odprowadzający spaliny. W obróbce metali terminem tym określano odprowadzenie zgorzeliny lub tlenków. Choć współcześnie wyparty przez polskie odpowiedniki (odprowadzenie, odciąg, wyciąg), abcug zachował się w gwarach zawodowych starszego pokolenia rzemieślników.
Abcug w języku potocznym
W polskim języku potocznym i slangu, szczególnie w środowiskach wojskowych i robotniczych, abcug bywał używany w znaczeniu „odejście”, „wymarsz”, „odprawienie” – nawiązując do wojskowego znaczenia niemieckiego abziehen (wycofać się, wymaszerować). W tym sensie wyrażenie „dać komuś abcug” oznaczało wyprosić, odprawić, kazać odejść. Jest to wyraz należący do grupy germanizmów, które wniknęły do polszczyzny potocznej w wyniku wielowiekowego sąsiedztwa i kontaktów z kulturą niemieckojęzyczną.