Abchaski – definicja i znaczenie
Abchaski – przymiotnik odnoszący się do Abchazji, jej mieszkańców, języka i kultury. Abchazja (Аҧсны w języku abchaskim, Абхазия po rosyjsku) to terytorium na wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego, na południu Kaukazu, którego status polityczny pozostaje jednym z najbardziej spornych zagadnień geopolitycznych XXI wieku.
Abchazja – geografia i historia
Abchazja zajmuje powierzchnię ok. 8 600 km² i graniczy z Rosją na północy (przez Kaukaz) oraz z Gruzją na wschodzie i południu. Zamieszkuje ją ok. 240 000 osób. Stolica to Suchumi (abch. Аҟəа). Region ma bogatą historię – był częścią starożytnej Kolchidy, wchodził w skład Cesarstwa Bizantyjskiego, Królestwa Abchaskiego (VIII–X w.), a następnie Imperium Osmańskiego i Rosyjskiego. W XIX wieku przyłączony do Rosji, w XX – do Gruzińskiej SRR w ramach ZSRR.
Konflikt i status polityczny
Po rozpadzie ZSRR w 1991 roku Abchazja proklamowała niepodległość od Gruzji, co doprowadziło do wojny w latach 1992–1993. Konflikt zakończył się de facto oderwaniem Abchazji od Gruzji przy wsparciu Rosji. W 2008 roku Rosja uznała niepodległość Abchazji po wojnie rosyjsko-gruzińskiej. Poza Rosją niepodległość uznało jedynie kilka państw (m.in. Nikaragua, Syria, Wenezuela). Większość społeczności międzynarodowej, w tym UE i ONZ, traktuje Abchazję jako integralną część Gruzji. Zamrożony konflikt abchaski jest jednym z kluczowych napięć geopolitycznych w regionie Kaukazu.
Język abchaski
Język abchaski (аҧсуа бызшәа) należy do rodziny języków abchasko-adygejskich (północnozachodniokaukaskich) i jest jednym z najbardziej złożonych fonologicznie języków świata. Wyróżnia się wyjątkowo dużą liczbą spółgłosek – różne opisy systemu fonologicznego wskazują od 58 do 84 fonemów spółgłoskowych – przy jednocześnie zaledwie dwóch lub trzech samogłoskach. Pismo abchaskie oparte jest na cyrylicy z licznymi dodatkowymi znakami. Język ten jest poważnie zagrożony wymarciem – posługuje się nim ok. 100 000 osób na świecie.
Kultura abchaska
Kultura abchaska wyróżnia się bogatą tradycją ustną, muzyką polifoniczną i kodeksem etycznym zwanym apsuara – regulującym relacje społeczne, gościnność i honor. Abchazja słynęła niegdyś z wyjątkowej długowieczności swoich mieszkańców – stulatków opisywały liczne reportaże i badania naukowe z XX wieku, choć część tych doniesień jest dziś traktowana sceptycznie przez demografów. Region słynął też jako kurort – w czasach sowieckich Suchumi było popularnym miejscem wypoczynku elity ZSRR.