Abbozzo – definicja i znaczenie
Abbozzo (wł. abbozzo, od abbozzare – szkicować, zarysowywać) – termin z zakresu historii sztuki i technik malarskich, oznaczający wstępny szkic lub pierwsze nałożenie farby na podobrazie, stanowiące szkielet przyszłego obrazu. Abbozzo to etap przygotowawczy w procesie tworzenia dzieła malarskiego, stosowany szczególnie w tradycji malarstwa olejnego od epoki renesansu po barok.
Etymologia
Wyraz pochodzi z języka włoskiego – abbozzare znaczy „szkicować”, „zarysowywać w przybliżeniu”, a jego rdzeń bozzo odnosi się do nierównej bryły, surowego kamienia lub chropowatej powierzchni. Metafora jest znacząca: abbozzo to „surowa bryła” przyszłego obrazu – materiał wyjściowy, który rzeźbiarz-malarz dopiero będzie kształtował. Termin zadomowił się w europejskiej terminologii historii sztuki i funkcjonuje w tej dziedzinie bez tłumaczenia w wielu językach, w tym polskim.
Technika abbozzo w malarstwie
Abbozzo wykonywano zazwyczaj farbą rozcieńczoną do konsystencji akwarelowej, w kolorze brązowym, szarym lub zielonym (tzw. verdaccio). Na tym etapie artysta ustalał kompozycję, proporcje postaci, układ świateł i cieni oraz główne plamy barwne. Abbozzo nie był jeszcze właściwym malarstwem – był raczej „mapą” obrazu, którą kolejne warstwy farby miały przykryć lub potwierdzić. Niektórzy mistrzowie, jak Rubens czy Tycjan, tworzyli abbozza o dużej swobodzie i ekspresji, które były cenione jako dzieła autonomiczne już przez współczesnych kolekcjonerów.
Abbozzo a inne pojęcia z zakresu szkicu
Abbozzo należy do rodziny pojęć opisujących różne etapy i formy prac przygotowawczych w malarstwie i rzeźbie. Pokrewne terminy to: bozzetto – mały model rzeźbiarski lub malarskie studium olejne, schizzo – szybki, odręczny szkic, disegno – rysunek przygotowawczy, cartone – pełnowymiarowy rysunek przenoszony na fresk lub gobelin. Każdy z tych terminów opisuje inny stopień zaawansowania i inną funkcję w procesie twórczym.
Abbozzo w badaniach konserwatorskich
Dla historyków sztuki i konserwatorów abbozzo jest cennym źródłem wiedzy o procesie twórczym dawnych mistrzów. Badania rentgenowskie i w podczerwieni pozwalają „zajrzeć” pod ostateczną warstwę malarską i odkryć pierwotny szkic. Często okazuje się, że artysta radykalnie zmienił kompozycję między abbozzem a gotowym dziełem – takie zmiany zwane są pentimenti (wł. „żale”, „poprawki”). Analiza abbozzo pozwala badaczom atrybucji określić autorstwo dzieła i prześledzić ewolucję myśli artystycznej.