Abazja – definicja i znaczenie
Abazja (gr. ἀ- – brak, βάσις – krok, chód) – termin medyczny oznaczający niemożność lub znaczne utrudnienie chodu i stania w pozycji wyprostowanej, przy braku organicznego uszkodzenia narządu ruchu lub mięśni. Abazja należy do grupy zaburzeń chodu o podłożu neurologicznym lub psychogennym i najczęściej współwystępuje z astazją (niemożnością utrzymania równowagi w staniu), tworząc zespół kliniczny znany jako astazja-abazja.
Etymologia i historia pojęcia
Termin pochodzi z języka greckiego: przedrostek ἀ- (a-) oznacza brak lub negację, a βάσις (basis) – krok, podstawę, chodzenie. Pojęcie zostało wprowadzone do nomenklatury medycznej w XIX wieku przez neurologów francuskich, szczególnie ze szkoły Jeana-Martina Charcota, który intensywnie badał zaburzenia ruchowe o charakterze histerycznym.
Objawy kliniczne
Pacjent z abazją jest niezdolny do chodzenia mimo zachowanej siły mięśniowej i prawidłowych odruchów. Charakterystyczne jest, że chory często potrafi wykonywać ruchy nóg w pozycji leżącej – unosi kończyny, zgina stawy, kopie – jednak po postawieniu na nogi traci orientację i wypada z równowagi. Chód może być ataktyczny (chybotliwy, niepewny), choreiczny (z mimowolnymi ruchami), dreptający lub zupełnie niemożliwy. Niekiedy obserwuje się chód „na szerokiej podstawie” z rozłożonymi ramionami.
Przyczyny i klasyfikacja
Abazja może mieć różne podłoże:
- Abazja funkcjonalna (psychogenna) – najczęstsza postać, wynikająca z zaburzeń konwersyjnych (dawniej: histeria). Brak organicznej przyczyny neurologicznej; zaburzenie wynika z nieświadomego mechanizmu psychologicznego. Często pojawia się po silnym stresie lub urazie psychicznym.
- Abazja ataktyczna – związana z uszkodzeniem móżdżku lub dróg proprioceptywnych, zaburzającym koordynację ruchową.
- Abazja spastyczna – wynik uszkodzenia górnego neuronu ruchowego (np. w stwardnieniu rozsianym, udarze mózgu).
- Abazja w chorobie Parkinsona – charakterystyczne „zamrożenie chodu” (freezing of gait) to swoista forma abazji.
Diagnostyka i leczenie
Diagnoza abazji wymaga wykluczenia organicznych przyczyn neurologicznych poprzez badania obrazowe (MRI, TK), elektromiografię i testy neuropsychologiczne. W przypadku abazji funkcjonalnej kluczowe jest podejście interdyscyplinarne: neurolog, psychiatra i fizjoterapeuta. Leczenie obejmuje psychoterapię (szczególnie terapię poznawczo-behawioralną), rehabilitację ruchową oraz – w razie potrzeby – farmakoterapię zaburzeń lękowych lub depresji. Rokowanie w abazji psychogennej jest na ogół dobre przy wczesnym rozpoznaniu i kompleksowym leczeniu.