Abandon – definicja i znaczenie
Abandon (fr. abandon, ang. abandon) – słowo pochodzenia francuskiego, funkcjonujące w języku polskim głównie jako wyraz zapożyczony w kilku znaczeniach: jako termin prawno-ubezpieczeniowy, jako pojęcie z zakresu psychologii i filozofii oznaczające stan beztroski i oddania, a także – w kontekście literackim i artystycznym – porzucenie, swobodę, beztroską ekspresję.
Etymologia
Słowo pochodzi z języka starofrancuskiego – abandoner oznaczało „oddać pod czyjąś władzę”, co wywodzi się z wyrażenia a bandon – „pod rozkaz/kontrolę”. Z czasem znaczenie ewoluowało w kierunku „porzucenia”, „zaniechania” oraz – paradoksalnie – „oddania się całkowicie czemuś”. Z języka francuskiego wyraz przeszedł do angielskiego, a stamtąd, wraz z angielskim wpływem kulturowym, zadomowił się w wielu innych językach europejskich, w tym polskim.
Abandon w prawie ubezpieczeniowym i morskim
W prawie ubezpieczeniowym (szczególnie morskim) abandon jest instytucją prawną polegającą na formalnym porzuceniu przez ubezpieczonego swoich praw do ubezpieczonego mienia na rzecz ubezpieczyciela, w zamian za wypłatę pełnego odszkodowania. Klasycznym przykładem jest sytuacja, gdy statek zostanie uznany za całkowicie stracony lub gdy koszty jego ratowania przekroczyłyby jego wartość. Właściciel może wówczas złożyć oświadczenie o porzuceniu (notice of abandonment), przenosząc własność wraku na ubezpieczyciela i żądając pełnego ubezpieczenia. Abandon jest uregulowany przepisami prawa morskiego w większości państw morskich świata.
Abandon w psychologii i filozofii
W ujęciu psychologicznym abandon oznacza stan całkowitego oddania się chwili, przeżyciu, działaniu – bez zahamowań, kontroli i samoświadomości. Jest to pojęcie bliskie temu, co psycholog Mihály Csíkszentmihályi określał jako flow – stan przepływu, w którym osoba jest w pełni pochłonięta tym, co robi. Abandon w tym rozumieniu jest pożądanym stanem w sztuce, muzyce, tańcu i sporcie – kiedy wykonawca przekracza ograniczenia ego i działa intuicyjnie, z pełną swobodą.
Abandon w kulturze i sztuce
W literaturze i krytyce artystycznej abandon opisuje jakość ekspresji – nieumiarkowaną, żywiołową, wolną od kalkulacji. Mówi się o wykonaniu muzycznym „z abandonem” (z rozmachem, pasją, oddaniem), o tańcu „pełnym abandonu” lub o stylu pisarskim cechującym się abandoem – swobodnym, nieposkromionym. Antonimem jest kontrola, powściągliwość, techniczna precyzja. W tym sensie abandon nie jest pejoratywem, lecz wyrazem autentycznej ekspresji artystycznej.
Abandon a porzucenie emocjonalne
W psychologii klinicznej wyraz abandonment (ang.) odnosi się do traumatycznego porzucenia – doświadczenia odrzucenia przez rodzica, partnera lub opiekuna. Fear of abandonment (lęk przed porzuceniem) jest jednym z centralnych objawów zaburzenia osobowości borderline (BPD) i wielu innych zaburzeń lękowych. Doświadczenie abandonu (porzucenia) we wczesnym dzieciństwie może prowadzić do trwałych trudności w budowaniu relacji i regulacji emocjonalnej.