Abaka – definicja i znaczenie
Abaka (Musa textilis) – roślina wieloletnia z rodziny bananowatych (Musaceae), uprawiana przede wszystkim dla włókna tekstylnego pozyskiwanego z jej liści i ogonków liściowych. Pochodzi z Filipin, gdzie znana jest pod nazwą Manila hemp (konopia manilska), choć nie jest spokrewniona z konopiami. Włókno abaki należy do najwytrzymalszych naturalnych włókien roślinnych na świecie.
Botanika
Abaka osiąga wysokość od 3 do 9 metrów i wyglądem przypomina bananowca, z którym jest blisko spokrewniona. Liście są duże, podłużne, o gładkiej powierzchni. Roślina nie wytwarza jadalnych owoców – jej wartość tkwi wyłącznie w aparacie wegetatywnym. Ogonki liściowe (petiole) stanowią gęstą, wielowarstwową pochwinę okrywającą łodygę, z której metodą wyciągania lub skrobania pozyskuje się długie, lśniące włókna.
Uprawa i produkcja
Głównym producentem abaki są Filipiny (ok. 85% światowej produkcji), a następnie Ekwador i Kostaryka. Roślina rośnie najlepiej w tropikalnym klimacie, na terenach dobrze nawodnionych, chronionych od wiatru. Zbiory odbywają się co 18–24 miesiące. Po ścięciu rośliny pochwy liściowe są obierane, a zawarte w nich włókna wyciągane mechanicznie lub ręcznie. Włókna suszy się na słońcu i sortuje według długości i jakości.
Właściwości włókna
Włókno abaki wyróżnia się wyjątkowymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi:
- Wytrzymałość – jest trzykrotnie mocniejsze od włókna bawełnianego i dwukrotnie mocniejsze od sizalu.
- Odporność na wodę morską – dzięki wysokiej zawartości ligniny włókno nie rozkłada się w słonej wodzie.
- Elastyczność – zachowuje giętność nawet po długim użytkowaniu.
- Biodegradowalność – jest surowcem w pełni naturalnym i rozkładalnym.
Zastosowania
Przez wieki abaka była podstawowym surowcem do produkcji lin okrętowych i żagli, co czyniło Filipiny kluczowym dostawcą dla flot morskich całego świata. Współcześnie jej zastosowania uległy dywersyfikacji. Włókno abaki jest cenione w przemyśle papierniczym – stosuje się je do produkcji specjalnych gatunków papieru: papierów banknotowych, papierów filtracyjnych do herbaty i kawy, bibułek do papierosów oraz papierów map. Ponadto abaka jest surowcem dla przemysłu kompozytowego – jej włókno wzmacnia materiały stosowane w produkcji samochodów, statków i opakowań ekologicznych.
Znaczenie gospodarcze i ekologiczne
Abaka odgrywa istotną rolę w gospodarce Filipin, zapewniając środki utrzymania setkom tysięcy rolników. W dobie rosnącego zainteresowania surowcami odnawialnymi i biodegradowalnymi, włókno to przeżywa renesans popularności. Jego uprawa jest mniej obciążająca dla środowiska niż produkcja włókien syntetycznych, a roślina efektywnie zapobiega erozji gleby w górskich regionach Azji Południowo-Wschodniej.